Papatyagiller

Asteraceae (eski adı Compositae)

← Giller (Bitki Familyaları)

yıl asgari dönüş aralığı

Orta

Besin talebi

Değişken

Kök derinliği

Her ikisi

Ekim penceresi

Papatyagiller (Asteraceae, eski adıyla Compositae) EkoBostan katalogunda marul, ayçiçeği, enginar, aynısefa ve kadife çiçeğini kapsar. Bu familyanın rotasyondaki ağırlığı esas olarak tek bir hastalıktan gelir: beyaz küf (Sclerotinia sclerotiorum). Bu mantarın sert kabuklu dinlenme yapıları (sklerot) toprakta yıllarca kalır ve yalnız papatyagilleri değil fasulye, karnabahar, kereviz, rezene, biber ve domatesi de vurar — yani 'familyayı değiştirdim' demek her zaman nöbet yaptınız anlamına gelmez. Marul ve enginar ayrıca verticillium solgunluğunun (Verticillium dahliae) konukçusudur; bu etmenin mikrosklerotları toprakta neredeyse süresiz kaldığı için rotasyon onu yok etmez, yalnız baskı altında tutar. Buna karşılık familyanın iki olumlu yüzü de vardır: ayçiçeği derin köküyle alt katmandaki azotu geri kazanır, kadife çiçeği ise kapan bitki olarak kök yarası nematodunu baskılar. Türkiye özelinde ayçiçeğinin asıl kısıtı bir mantar değil, orobanş (canavar otu) adlı parazit bitkidir ve bu sorun rotasyonla çözülmez.

⚠️ Bu familyada rotasyon TEK BAŞINA yetmeyen etmen var — ayçiçeği orobanşı (canavar otu), beyaz küf (beyaz çürüklük), kömürümsü çürüklük (kök ve gövde çürüklüğü), soğan sak ve soğan nematodu (sarımsakta şişkinlik nematodu), Verticillium solgunluğu. Bu etmenlerde beklemek tek başına toprağı temizlemez; ek önlem şarttır. Ayrıntı künyenin etmen tablosunda.

❓ (1) Bu familya rotasyon açısından tek parça değildir; 4 yıl bir üst sınır güvencesidir, her tür için ayrı ölçülmemiştir. (2) Aynısefa (Calendula) ve kadife çiçeği (Tagetes) için hastalık kaynaklı bir dönüş aralığı verisi bulunamadı; bunlar familya kuralına ihtiyaten dahil edilmiştir. (3) Toprak işlemesi süreyi doğrudan değiştirir: bir tarla denemesinde toprak yüzeyindeki sklerotlar 769 günde hâlâ yaklaşık %15 canlıyken 3 cm gömülü olanlar 670 günde tamamen ölmüştür (Pethybridge ve ark. 2024). Doğrulanan persistans aralığı 2-4 yıldır; daha önce dolaşan '5 yıl' değeri hiçbir kaynaktan çıkmadığı için veri setinden çıkarılmıştır. (4) Beyaz küfün birincil bulaşması rüzgârla taşınan sporlarla olduğu için UC IPM kültürel önlemlerin bu türde daha az etkili olduğunu belirtir — komşu parsel bulaşıksa rotasyon tek başına korumaz. (5) Geçmişte verticillium solgunluğu görülmüş alanda 4 yıl yeterli sayılmamalı, süre uzatılmalı ve dayanıklı çeşitle birlikte planlanmalıdır. (6) Ayçiçeğinde orobanş (Orobanche cumana) bir toprak mantarı değil parazit çiçekli bitkidir; tek bir bitki 200 binden fazla tohum üretir ve tohum toprakta 15-20 yıl canlı kalır. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü bu sorunda ekim nöbetinin uygulamadan çıktığını söyler — yani 4 yıl bu parazit için YETERSİZDİR; dayanıklı çeşit, temiz alet-ekipman ve kapan bitki gerekir. (7) Enginar çok yıllıktır; klasik yıllık nöbet şeması ona doğrudan uygulanmaz, süre söküm tarihinden itibaren sayılır.

Bu sayı neden bu?

Aralığı iki toprak hastalığı belirliyor. Beyaz küfte (Sclerotinia sclerotiorum) NDSU A1995, ayçiçeği ile diğer duyarlı ürünler (kanola, kuru fasulye, soya) arasında en az üç-dört yıl ara ister; UC IPM ise sklerotların — mantarın sert kabuklu dinlenme yapılarının — duyarlı konukçu olmadan toprakta 2-3 yıl yaşadığını bildirir. Verticillium solgunluğunda (Verticillium dahliae) UC IPM, konukçu olmayan ürünlerle (küçük taneli tahıllar) 3-4 yıllık nöbet önerir; bu etmenin mikrosklerotları toprakta neredeyse süresiz kalır, rotasyon onu yok etmez yalnız baskılar. İki kaynağın kendi verdiği aralığın üst ucu alındığı için asgari dönüş 4 yıldır. Enginar çok yıllık olduğu için bu 4 yıl sökümden sonra sayılır.

🌱 Papatyagiller azot bağlamaz; bu familyada baklagillerdeki gibi bir kök bakterisi ortaklığı yoktur, net azot tüketicisidir. Ayçiçeği ise derin köküyle 60-120 cm katmandaki artık azotu geri kazanır: NDSU SF713 bu derinlikten yaklaşık 30 lb/ac (≈34 kg/ha) azot alındığını varsayar. ÖNEMLİ ÇEKİNCE: aynı kaynak bu miktarı gübre önerisinden DÜŞMEZ — 'ayçiçeği derinden aldı, ben eksik gübre atarım' sonucu kaynağın açıkça reddettiği bir sonuçtur. Pratikte ayçiçeği, sığ köklü bir üründen (soğan, marul) sonra derine sızmış azotu toplayan iyi bir süpürücüdür ama toprağa azot bırakmaz. 'Orta' etiketi marul ve enginar için doğrulanabilir bir kaynağa dayanmıyor; yaprak sebzesi ve enginar tarafının talebi daha yüksek olabilir.

🪴 Familya tek bir kök derinliği etiketiyle temsil edilemez. Doğrulanan tek değer ayçiçeği içindir: etkin kök derinliği yaklaşık 120 cm (4 ft) ve bitki bu derinliğin altından da su çekebilir (NDSU A1995); azot için toprak örneklemesi yeni tarlalarda 4 ft derinlikten istenir (NDSU SF713). Marul, enginar, aynısefa ve kadife çiçeği için doğrulanmış bir kök derinliği değeri bu çalışmada açılamadı. Pratik sonuç: ayçiçeği sonrası derin toprak nemi ve azotu boşalmış olur, ardıl ürünün sulama ve azot planını buna göre yapın.

Bu familyayı vuran toprak kaynaklı etmenler (5)

Bu iki sütun aynı şey değildir. "Toprakta yaşama süresi" etmenin ne kadar hayatta kaldığını, "önerilen dönüş aralığı" ise hastalık baskısını zarar eşiğinin altına indirmek için beklenmesi gereken süreyi gösterir. Bu yüzden 20 yıl yaşayan bir etmen için 4 yıllık aralık önerilebilir — bu çelişki değildir, ama toprağın temizlendiği anlamına da gelmez.

Etmen	Toprakta yaşama süresi	Önerilen dönüş aralığı	Rotasyon yeter mi?
ayçiçeği orobanşı (canavar otu) Orobanche cumana · parazit bitki	15–20 yıl	Sayıyla ifade edilmez	Hayır Ekim nöbeti (rotasyon) bu parazit için tek başına yeterli değildir; kaynağın (Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü) saydığı önlemler birlikte uygulanmalıdır: (1) Orobanşa dayanıklı ayçiçeği hibrit çeşidi kullanın. (2) Temiz tohumluk ve temiz alet-ekipman: orobanş tohumu 0,4 mm boyutundadır, toprakla, çamurla ve makineyle bulaşık tarladan temiz tarlaya kolayca taşınır. (3) Kapan (tuzak) bitki: keten, mısır ve sorgum orobanş tohumunu çimlenmeye zorlar, ancak bu bitkiler parazitin konukçusu olmadığı için orobanş beslenemeyip ölür — kaynak bu yöntemin pratikte uygulanamadığını da açıkça belirtir, yani garanti bir çözüm olarak sunulmamalıdır. (4) Biyolojik mücadele: Phytomyza orobanchia adlı sinek orobanş tohumlarında %37-69 ölüm sağlayabilmektedir. Bulaşık parselde ayçiçeği planlanıyorsa yalnızca yıl saymak yeterli değildir; bu önlemler olmadan bekleme süresi beklenen sonucu vermez. Orobanş bir toprak hastalığı (mantar/bakteri) değil, ayçiçeğinin köküne tutunup suyunu ve besinini çeken parazit bir çiçekli bitkidir. Tek bir orobanş bitkisi 0,4 mm boyutunda 200 binden fazla tohum bırakır ve tohum toprakta canlılığını 15-20 yıl koruyabilir. Kaynak, tam da bu uzun ömür nedeniyle ekim nöbetinin 'uygulamadan çıktığını' bildirir; bu yüzden bu kartta ÖNERİLEN DÖNÜŞ ARALIĞI sayısı verilmemiştir (boş bırakılmıştır) — 15-20 yıl bir 'bekleme süresi' önerisi DEĞİL, tohumun toprakta yaşama süresidir, ikisi karıştırılmamalıdır. Ek biyoloji: orobanşın toprak yüzeyinde ilk görülmesi ekimden 27-65 gün sonradır; çimlenme için en uygun toprak sıcaklığı 15-25 °C'dir, 25 °C üzerinde çimlenme azalır. Türkiye'de Trakya'da yaygın olan iki yılda bir ayçiçeği (buğday-ayçiçeği) deseni, orobanş baskısının en çok arttığı desendir. KAPSAM NOTU: Bu veri setinde yalnızca ayçiçeğini tutan orobanş (Orobanche cumana) için doğrulanmış kaynak bulunmaktadır; bakla, mercimek gibi baklagilleri tutan orobanş türleri için burada sayı verilmemiştir — bu, 'baklagillerde orobanş yoktur' anlamına gelmez, yalnızca elimizdeki kaynakların bu konuda sessiz kaldığı anlamına gelir. Bu bilgi genel bilgilendirmedir, zirai danışmanlık değildir.
beyaz küf (beyaz çürüklük) Sclerotinia sclerotiorum · mantar Familya sınırını aşar	2–10 yıl	2–4 yıl	Hayır 1) ARA ÜRÜN OLARAK TAHIL SEÇİN. Derbyshire ve ark. (2022) bu mantarın ekonomik öneme sahip hiçbir tahılın patojeni olmadığını bildirir; Crop Protection Network konukçu olmayan ürün olarak mısır, keten ve küçük taneli tahılları sayar. Familya değiştirmek yetmez — fasulyeden marula, ayçiçeğinden kolzaya geçmek bu patojen için kesintisiz konukçu demektir. 2) KALINTIYI SIĞ GÖMÜN. Pethybridge ve ark. (2024) New York tarla denemesinde toprak yüzeyindeki sklerotların 769 gün sonra yaklaşık %15'inin hâlâ canlı olduğunu, buna karşılık 3 cm derine gömülenlerin 670 günde tamamının öldüğünü ölçmüştür. Yani toprak işleme kararınız beklemeniz gereken yılı doğrudan değiştirir. 3) YEŞİL GÜBRE VE ÖRTÜ BİTKİSİNİ SAYIMA KATIN: UC IPM beyaz küf geçmişi olan alanda yeşil gübre olarak Avusturya bezelyesi, hardal, arıotu ve fiğden kaçınılmasını söyler. 4) Yabancı otlar da konukçudur; ara ürün yılında yabancı ot yönetimi yapılmazsa rotasyonun etkisi büyük ölçüde kaybolur. 5) Birincil bulaşma rüzgârla taşınan askosporlarla olduğu için rotasyon tam koruma vermez; sık ekimden, aşırı sulamadan ve uzun ıslak yaprak süresinden kaçının. Konukçu yelpazesi 74 familyada 425 belgelenmiş türdür (Derbyshire ve ark. 2022) — bu yüzden "familyayı değiştirdim" demek bu patojen için rotasyon yaptınız anlamına GELMEZ. Toprakta yaşama süresi ile dönüş aralığı ayrı ayrı okunmalıdır: sklerotlar yüzeyde kalırsa çok uzun (SARE "on yıla kadar", Crop Protection Network "en az sekiz yıl") yaşarken 3 cm gömülenler yaklaşık 2 yılda ölmektedir; bu nedenle persistans burada 2-10 yıl gibi geniş ve KOŞULA BAĞLI bir aralık olarak verilmiştir. Önerilen dönüş aralığı 2-4 yıldır: Crop Protection Network konukçu olmayan ürünlerle en az 2-3 yıl, NDSU ayçiçeği ile diğer duyarlı ürünler (kolza, kuru fasulye, soya) arasında en az 3-4 yıl önerir. Bu veri setinde doğrulanabilen en yüksek dönüş önerisi 4 yıldır; daha uzun süre öneren kaynaklar da bulunmakla birlikte üst sınır denetim kararı gereği 4 yılda tutulmuştur. Konukçu familya listesi kaynağıyla doğrulananlarla sınırlıdır: Crop Protection Network rotasyona sokulmaması gereken ürünler arasında kuru fasulye, bezelye/nohut/mercimek, kolza, lahanagiller, ayçiçeği ve patatesi sayar; UC IPM'in kaçınılacaklar listesi kereviz ve rezeneyi de içerir. Denetimde düşen iki iddia bu karta ALINMAMIŞTIR: "marul beyaz küf konukçusudur" (gösterilen kaynakta marul yok — marula özgü kaynak bulunursa ayrıca girer) ve "kadife çiçeği/aynısefa gibi Asteraceae üyeleri daha az risk taşır" (tamamen kaynaksız ve riski azaltan yönde). Ayçiçeğinin duyarlılığı ise NDSU ve Crop Protection Network ile doğrulanmıştır.
kömürümsü çürüklük (kök ve gövde çürüklüğü) Macrophomina phaseolina · mantar Familya sınırını aşar	15 yıl	2 yıl	Hayır 1) BİTKİ ARTIKLARINI TARLADAN KALDIRIN/İMHA EDİN — etmen toprakta uyuyan sklerotlarla ve bulaşık bitki artığıyla kalır. 2) SU YÖNETİMİ İKİ YÖNLÜ ÖNEMLİDİR: hastalık su stresi altındaki bitkilerde ağırlaşır, bu yüzden kuraklık stresinden kaçının; buna karşılık mikrosklerotlar doygun-ıslak toprakta yalnız birkaç hafta yaşarken kuru toprakta yıllarca kalır (UNL). Sulama suyuyla da taşınabildiği için sulama düzenine dikkat edin. 3) Erken ekim önerilir (TNAU). 4) Solarizasyon/biyosolarizasyon inokulum yükünü azaltabilir (Marquez ve ark. 2021). 5) Sertifikalı/temiz tohum kullanın. 6) ARA ÜRÜN SEÇİMİNE DİKKAT: mısır ve sorgum da bu mantarın konukçuları arasında sayılır; kömürümsü çürüklük geçmişi olan tarlada tahıl ara halkası olarak mısır/sorgum yerine buğday-arpayı tercih edin. 7) Marquez ve ark. soyanın rotasyonda daha SEYREK kullanıldığı durumlarda inokulum yoğunluğunun düştüğünü bildirir. Bu patojen, rotasyonun sınırını gösteren örneklerdendir: Marquez ve ark. (2021) mikrosklerotların toprakta 15 yıla kadar yaşadığını, etmenin 100'den fazla familyada en az 500 bitki türünü konukçu edindiğini ve birebir "rotasyon bu patojeni kontrol etmede etkili olmamıştır" ifadesini kullanır. Buna karşılık UNL CropWatch kömürümsü çürüklük geçmişi olan tarlalarda inokulumu azaltmak için soyadan "iki yıl veya daha uzun" çıkılmasını önerir ve "rotasyonun faydası tarladan tarlaya değişir" der — bu yüzden dönüş aralığı alt sınırı 2 yıl, üst sınırı ise verilmediği için boş (0) bırakılmıştır. Persistansın ALT sınırı da bilerek boş bırakılmıştır çünkü süre toprak nemine güçlü biçimde bağlıdır (ıslak-doygun toprakta haftalar, kuru toprakta yıllar, azami 15 yıl). Konukçu familya listesi tam DEĞİLDİR; 500'den fazla tür söz konusu olduğu için burada yer almayan bir familya "güvenli" sayılmamalıdır. Denetimde düşen ve bu karta ALINMAYAN iki konukçu iddiası: "pamuk konukçudur" (gösterilen kaynak pamuğu AYRI bir tür olan M. pseudophaseolina bağlamında anıyor) ve "kavun konukçu olarak doğrulandı" (kavun kaynağın kendi konukçu listesinde değil, atıf başlıklarında geçiyor).
soğan sak ve soğan nematodu (sarımsakta şişkinlik nematodu) Ditylenchus dipsaci · nematod Familya sınırını aşar	Bilinmiyor	3 yıl	Hayır Rotasyon tek başına yetmez, çünkü bu nematod dikim materyaliyle taşınır ve kuru bitki artığında yıllarca canlı kalır. Birlikte yapılması gerekenler: (1) TEMİZ VE SERTİFİKALI ARPACIK / SARIMSAK DİŞİ / TOHUMLUK — en kritik önlem budur; bulaşık dikim materyali kusursuz bir rotasyonu sıfırlar. (2) YABANCI OTTAN ARINDIRILMIŞ TARLA — UC IPM'in 3 yıllık önerisi açıkça 'yabancı ottan arındırılmış tarlada' koşuluna bağlıdır; köpek üzümü gibi konukçu otlar bırakılırsa süre işlemez. (3) KONUKÇU OLMAYAN / ZAYIF KONUKÇU ÜRÜNLE EN AZ 3 YIL — kaynakta örnek olarak mısır verilir. (4) KURU BİTKİ ARTIĞINI TARLADA BIRAKMAYIN — nematod kuru materyalde kuraklığa yıllarca dayanır, nem alınca yeniden aktifleşir; artığı toplayın veya gömüp çürümesini hızlandırın. (5) Bulaşık parselden temiz parsele alet, çizme ve tekerlekle toprak taşımayın. UC IPM soğan-sarımsak rehberi: nematod 'kuru bitki materyalinde veya üzerinde kuraklığa yıllarca dayanır'; yıl cinsinden doğrulanmış bir sayı verilmediği için topraktaki yaşama süresi alanı BOŞ bırakılmıştır — uydurma sayı yazılmamıştır. Önerilen dönüş aralığının yalnızca ALT sınırı kaynaktadır ('yabancı ottan arındırılmış tarlada mısır gibi konukçu olmayan/zayıf konukçu ürünlerle EN AZ ÜÇ YIL'); üst sınır verilmediği için boş bırakılmıştır. KRİTİK NOKTA: soğan-sarımsak ırkının konukçuları arasında frenk soğanı, pırasa, BAZI MARUL ÇEŞİTLERİ, KEREVİZ ve köpek üzümü sayılır — yani 'soğangil dışı her ürün güvenlidir' varsayımı yanlıştır. Bu yüzden bu etmen kayıtlıysa Amaryllidaceae'den Asteraceae (marul) veya Apiaceae (kereviz) yatağına geçmek her zaman rotasyon sayılmaz; ara ürün olarak mısır gibi tahıl/buğdaygil tercih edilmelidir. Konukçu listesi kaynakta adı geçenlerle sınırlıdır; burada geçmeyen bir bitkinin konukçu olmadığı anlamına gelmez. Bu bilgi zirai danışmanlık değildir.
Verticillium solgunluğu Verticillium dahliae · mantar Familya sınırını aşar	13–14 yıl	5–7 yıl	Hayır 1) Ara ürün olarak konukçu olmayanları seçin: UC IPM patlıcanda brokoli, mısır, buğday, arpa, sorgum ve aspirle en az 2 yıl ("rotasyon ne kadar uzunsa o kadar iyi"), pamukta mısır, buğday, arpa, sorgum, aspir veya çeltik önerir. 2) Brokoli bu patojen için konukçu değildir; UC IPM çilek rehberi brokoli ile münavebenin topraktaki Verticillium düzeyini belirgin azalttığını bildirir — yani turpgiller burada sorunun değil çözümün parçası olabilir (karnabahar bu muafiyetin dışındadır, özellikle serin/kıyı koşullarında etkilenir). 3) Dayanıklı çeşit/aşılı anaç kaybı azaltır ama yeterli değildir: UC IPM pamuk rehberi toleranslı çeşitlerin topraktaki inokulumun ARTMASINI önlemediğini açıkça söyler; UC IPM domates rehberine göre dayanıklılık yalnız Irk 1'e karşıdır, Irk 2'ye ticari dayanıklılık yoktur; patlıcanda bilinen dayanıklı çeşit yoktur. 4) Ispanak tohumluğu enfekte olabildiği için temiz/sertifikalı tohum kullanın. 5) Yüksek inokulumda UC IPM pamukta "birkaç yıl pamuktan çıkma" ya da toprak solarizasyonu gibi özel teknikleri gündeme getirir. Toprakta yaşama süresi ile önerilen dönüş aralığı aynı şey DEĞİLDİR: mikrosklerotlar (melaninli, kalın çeperli dinlenme yapıları) konukçu yokluğunda tarla koşullarında 13-14 yıl canlı kalabilir (UC IPM 14 yıl, SARE 13 yıl); buna karşılık extension önerileri 2-4 yıl aralığındadır çünkü hedef patojeni yok etmek değil, inokulumu zarar eşiğinin altına çekmektir. UC IPM domates rehberi "bir tarlaya yerleştikten sonra süresiz kalır" der — hiçbir makul rotasyon süresi tarlayı temizlemez. Bu veri setindeki dönüş aralığı doğrudan kaynak ifadelerinden alınmıştır: UC IPM patlıcan "aynı tarlaya en az 3 yıl patlıcan dikmeyin", UC IPM patates "3 yıldan az olmayan" rotasyon, UC IPM marul konukçu olmayanlarla 3-4 yıl. EkoBostan'ın çiftlik varsayılanı, doğrulanmış solgunluk geçmişi olan tarlalarda 5-7 yılı ve dayanıklı çeşit/anacı birlikte önerir; ancak bu 5-7 sayısı bir kaynak ifadesi değil, projenin temkinli editör tercihidir ve öyle okunmalıdır. Konukçu genişliği nüanslıdır: Bhat ve Subbarao (1999) enginar, marul, patates, çilek, domates ve karpuz izolatlarının konukçuya ÖZGÜ OLMADIĞINI (bu ürünler arasında rotasyonun korumadığını), buna karşılık biber, lahana, karnabahar, pamuk, patlıcan ve nane izolatlarının konukçuya özgü davrandığını bulmuştur — yani "Verticillium'da rotasyon işe yaramaz" genellemesi yanlıştır, sonuç ürün çiftine bağlıdır. Denetimde düşen iki iddia bu karta ALINMAMIŞTIR: (a) "ayçiçeği de Verticillium konukçusudur" — dayandırıldığı UC IPM patates sayfası ayçiçeğini anmıyor; Asteraceae burada marul ve enginar üzerinden konukçudur; (b) "ıspanak belirtisiz (asemptomatik) konukçudur" — kaynak tersini söylüyor, ıspanak konukçudur ve tohumu enfekte olabilir. Kaynaklar 3-4 yıl ile 5-7 yıl arasında değişir; burada temkinli (uzun) aralık alınmıştır.

Bundan sonra ne gelebilir?

Papatyagiller hasat edildikten sonra aynı parsele ekilebilecekler.

Buğdaygiller Çok iyi
Tahıllar (buğdaygiller) bu familyanın iki ana toprak hastalığı için de gerçek kırıcı halkadır: UC IPM verticillium solgunluğunda konukçu olmayan ürünlerle — örnek olarak küçük taneli tahıllarla — 3-4 yıl nöbet önerir, pamuk sayfasında ise 'pamuğu mısır, buğday, arpa, sorgum, aspir veya çeltikle nöbete alın' der; buğdaygiller beyaz küfün incelenen duyarlı konukçu listelerinde de geçmez. Ek pratik yarar: NDSU kendi gelen ayçiçeği fidelerinin geniş yapraklı ürünlerde ciddi yabancı ot sorunu olduğunu söyler, tahıl içinde bunlar kolay temizlenir.
Soğangiller İyi
Soğangillerin kendi baş düşmanı olan beyaz çürüklük (Stromatinia cepivorum) papatyagillerden beslenmez: UC IPM'in kendi ifadesiyle 'Allium olmayan bitkilerin salgıları beyaz çürüklük sklerotlarının çimlenmesini uyarmaz' — yani marul ya da ayçiçeği ön bitkisi topraktaki bu dinlenme yapılarını harekete geçirmez. Soğan ve sarımsak, incelenen beyaz küf duyarlı konukçu listelerinde de geçmiyor ve tek çenekli oldukları için verticillium döngüsünü besleme riskleri düşüktür.
Baklagiller Kaçın 3 yıl bekle
İki etki birbirini götürüyor. Olumlu yön: baklagiller kök bakterisi ortaklığıyla kendi azotunu bağladığı için papatyagillerin boşalttığı toprakta azot rekabetine girmez ve artığı tarlada kalırsa ardılına azot bırakabilir. Olumsuz yön: beyaz küf ortak patojendir — NDSU kuru fasulye ve soyayı ayçiçeğiyle aynı 'Sclerotinia'ya duyarlı ürünler' grubuna koyup 3-4 yıl ara ister, UC IPM ise fasulyeyi duyarlı konukçu, Avusturya kışlık bezelyesi ile fiği 'kaçınılacak örtü bitkisi' sayar. Bu nedenle geçiş 'iyi' değil, koşullu ve nötr kabul edilmiştir.
Ballıbabagiller Kaçın 3 yıl bekle
Ballıbabagiller (fesleğen, nane, kekik, biberiye, adaçayı) incelenen beyaz küf duyarlı konukçu listesinde ve 'kaçınılacak örtü bitkileri' listesinde geçmiyor. Ayrıca nane, kekik ve biberiye çok yıllıktır: yatağı yıllarca meşgul etmeleri papatyagil dönüşünü zaten 4 yılın ötesine iter, yani fiilen bir nöbet halkası işlevi görür.
Ebegümecigiller Kaçın 3 yıl bekle
Pamuk verticillium solgunluğunun klasik konukçusudur ve UC IPM pamuk sayfası çözümü doğrudan buğdaygil ardılı olarak verir: 'pamuğu mısır, buğday, arpa, sorgum, aspir veya çeltikle nöbete alın'. Marul ve enginar da aynı patojenin konukçusu olduğundan papatyagil→ebegümecigiller sırası bu tavsiyenin tam tersi yönde çalışır; UC IPM kabakgil sayfası da pamuğun şiddetli hastalandığı tarlaların taşıdığı riski ayrıca vurgular.
Hodangiller Kaçın 3 yıl bekle
UC IPM marul dip çürüklüğü sayfası arıotunu (phacelia — hodangillerdendir) Avusturya kışlık bezelyesi, hardal ve fiğle birlikte 'kaçınılacak örtü bitkileri' arasında sayar; sklerotlar duyarlı konukçu olmadan toprakta 2-3 yıl yaşadığı için papatyagil sonrası arıotu ekmek beyaz küf baskısını sürdürür.
Ispanakgiller (Pancargiller) Kaçın 3 yıl bekle
Ispanak, UC IPM marul verticillium sayfasında enginar ve çilekle birlikte Verticillium dahliae konukçusu olarak adı geçen ürünlerdendir; marul veya enginardan sonra ıspanak ekmek aynı mikrosklerot havuzunu beslemek demektir ve bu yapılar toprakta 'neredeyse süresiz' kalır. Aynı sayfanın önerdiği çözüm, konukçu olmayan ürünlerle (küçük taneli tahıllar) 3-4 yıllık nöbettir.
Kabakgiller Kaçın 3 yıl bekle
Verticillium ortaklığı: UC IPM kabakgil sayfası 'verticillium solgunluğu tüm kabakgilleri etkileyebilir' der ve patojenin toprakta yıllarca küçük sklerotlar hâlinde yaşadığını bildirir. Marul ve enginar da aynı patojenin konukçusu olduğu için papatyagil ön bitkisi topraktaki mikrosklerot yükünü besler; kabakgil bunun üstüne ekilmiş olur.
Maydanozgiller / Havuçgiller Kaçın 3 yıl bekle
Beyaz küf ortaklığı doğrudan belgeli: UC IPM marul dip çürüklüğü sayfası kerevizi ve rezeneyi duyarlı konukçu listesine koyar ve sklerotların duyarlı konukçu olmadan toprakta 2-3 yıl yaşadığını bildirir — yani marul ya da enginardan sonra kereviz, rezene veya diğer maydanozgiller döngüyü kırmaz, besler. ÖNEMLİ İSTİSNA: ön bitki kadife çiçeği (Tagetes patula) ise durum tersine döner; kadife çiçeği kök yarası nematodunu (Pratylenchus penetrans) uzun süreli baskılayan bir kapan bitkidir (Evenhuis ve ark. 2004; Pudasaini ve ark. 2006).
Patlıcangiller Kaçın 3 yıl bekle
Çifte ortak patojen var. (1) Verticillium dahliae: marul ve enginar konukçudur (UC IPM), patates sayfası ise nöbetin 'üç yıldan az olmamasını', uygun ardılların tahıl, mısır ve sorgum olduğunu, biber, domates, patlıcan ve çilekten kaçınılması gerektiğini açıkça yazar. (2) Beyaz küf: UC IPM biber ve domatesi duyarlı konukçu listesine koyar. Papatyagil→patlıcangiller sırası bu iki döngüyü aynı anda besler.
Turpgiller / Lahanagiller Kaçın 3 yıl bekle
Ortak patojen beyaz küftür: NDSU kanolayı ayçiçeğiyle aynı 'Sclerotinia'ya duyarlı ürünler' grubuna koyup en az üç-dört yıl ara ister; UC IPM marul dip çürüklüğü sayfası karnabaharı duyarlı konukçu, hardalı ise 'kaçınılacak örtü bitkisi' sayar — yani hem sebze hem yeşil gübre biçimi aynı sklerot havuzunu besler. Sklerotlar duyarlı konukçu olmadan toprakta 2-3 yıl yaşadığı için papatyagil→turpgiller sırası döngüyü kırmaz.
Papatyagiller Kesinlikle kaçın 4 yıl bekle
Aynı familya — patojen havuzu birebir paylaşılır: marul, hindiba, eskarol, radicchio, enginar ve ayçiçeği aynı beyaz küf ve verticillium döngüsünü besler (UC IPM bu ürünleri duyarlı konukçu listesinde sayar, enginarı verticillium konukçusu olarak adlandırır). NDSU ayçiçeği ile diğer duyarlı ürünler arasında en az üç-dört yıl, UC IPM ise verticillium için konukçu olmayanlarla 3-4 yıl ara ister; en temkinli değer olan 4 yıl uygulanır. Enginar çok yıllık olduğu için süre sökümden sonra sayılır. Ara halka tahıl olmalı ve hasat artığı yüzeyde bırakılmamalıdır.

🌿 Katalogdaki bitkiler (5)

Ayçiçeği Aynısefa Enginar Kadife çiçeği Marul

Bu familyaya giren bitkiler (52)

Ürün katalogunda olmasa da bu familyaya giren bitkiler — ekim nöbetinde hepsi aynı sayılır.

Bitki	Yerel adlar	Kullanım	Yaşam döngüsü
Ambrozya	arsız zaylan, pelin yapraklı ambrozya, ragweed	yabancı ot	Tek yıllık
Andız otu	andızotu, büyük andız, inula	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Aspir	haspir, yalancı safran, boyacı safranı	endüstri bitkisi	Tek yıllık
Aynısefa	aynısafa, altın çiçeği, kalendula, portakal çiçeği (yanlış kullanım)	aromatik / tıbbi	Tek yıllık
Ayçiçeği (yağlık)	günebakan, gündöndü, ayçiçek, yağlık ayçiçeği, Çerezlik ayçiçeği, çerezlik ayçekirdeği, kabuklu ayçiçeği, Silajlık ayçiçeği, hasıl ayçiçeği, silaj ayçiçeği	endüstri bitkisi	Tek yıllık
Büyük kadife çiçeği	Afrika kadife çiçeği, kaba kadife çiçeği, iri kadife	diğer	Tek yıllık
Civanperçemi	binbiryaprak otu, civan perçemi, akbaş otu	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Dikenli eşek marulu	dikenli sütlüot, sert eşek marulu	yabancı ot	Tek yıllık
Dikenli pıtrak	dikenli domuz pıtrağı, sarı dikenli pıtrak	yabancı ot	Tek yıllık
Dulavratotu	dulavrat otu, gobo, kaba pıtrak, pıtrak (yanlış kullanım)	yabancı ot	İki yıllık
Ekinezya	mor koni çiçeği, ekinezyum, echinacea	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Endivya	frenk salatası, eskarol, frize, kıvırcık hindiba	sebze	Tek yıllık
Enginar	enginar başı, kaba enginar, Kardo, kardon, yaban enginarı, sap enginarı, kenger enginarı	sebze	Çok yıllık
Eşek dikeni	büyük devedikeni, eşekdikeni, İskoç dikeni	yabancı ot	İki yıllık
Eşek marulu	adi eşek marulu, sütlüot, sütlü ot, eşekmarulu	yabancı ot	Tek yıllık
Galinsoga	küçük çiçekli galinsoga, tüysüz galinsoga	yabancı ot	Tek yıllık
Gerbera	Afrika papatyası, gerbera çiçeği	diğer	Çok yıllık
Hindiba	radika, güneğik, güneyik, mavi hindiba, yabani hindiba, Radicchio, kırmızı hindiba, İtalyan hindibası, radikyo, trevizo, Kök hindibası, kahve hindibası	sebze	Çok yıllık
Kadife çiçeği (Fransız)	Fransız kadife çiçeği, küçük kadife çiçeği, kadife, tagetes	yeşil gübre / örtü	Tek yıllık
Kanada altınbaşağı	altın başak, altınotu, solidago	yabancı ot	Çok yıllık
Kanada şifaotu	şifa otu, selvi otu, konyza, kanada pireotu	yabancı ot	Tek yıllık
Kanarya otu	adi kanaryaotu, kanaryaotu, kuş otu (yanlış kullanım)	yabancı ot	Tek yıllık
Karahindiba	aslandişi, aslan dişi, kara hindiba, radika (yanlış kullanım)	yabancı ot	Çok yıllık
Kasımpatı	krizantem, kasım çiçeği, kasımpatı çiçeği	diğer	Çok yıllık
Kenger	kengel, kereng, kenger dikeni, kenger sakızı	sebze	Çok yıllık
Kirpi otu	sakız otu, çengel sakızı, sakızlık	yabancı ot	Çok yıllık
Kokusuz papatya	kokusuz köpek papatyası, yabani papatya	yabancı ot	Tek yıllık
Koyungözü	çayır papatyası, kır papatyası, küçük papatya, ufak papatya	yabancı ot	Çok yıllık
Köygöçüren	tarla devedikeni, kanada devedikeni, köygöçüren dikeni	yabancı ot	Çok yıllık
Marul (kıvırcık)	kıvırcık, kıvırcık salata, salata, yeşil salata, Göbekli marul (aysberg), aysberg, iceberg, top marul, kelle salata, Uzun marul (romaine), romaine, roma marulu	sebze	Tek yıllık
Meryem dikeni	devedikeni, deve dikeni, meryemana dikeni, süt dikeni	yabancı ot	İki yıllık
Miskotu	yabani pelin, misk otu, kara pelin	yabancı ot	Çok yıllık
Niger	ramtil, nijer otu, kuş yemi otu, guizotia	yeşil gübre / örtü	Tek yıllık
Pelin otu	acı pelin, akpelin, absent otu, yavşan (yanlış kullanım)	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Peygamber çiçeği	gelin düğmesi, mavi kantaron, belemir, mısır çiçeği	yabancı ot	Tek yıllık
Pire otu (piretrum)	Dalmaçya pire otu, piretrum, pireotu krizantemi	endüstri bitkisi	Çok yıllık
Pıtrak	domuz pıtrağı, koca pıtrak, büyük pıtrak	yabancı ot	Tek yıllık
Sarı çakır dikeni	zerdali dikeni, sarı çakırdikeni, güneş dikeni	yabancı ot	Tek yıllık
Solucan otu	solucanotu, tanaseti, sarı düğme çiçeği	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Stevya	şeker otu, tatlı yaprak, stevia	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Tarhun	tarhun otu, terhun, estragon	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Tarla papatyası	köpek papatyası, yabani papatya, sarı göbekli tarla papatyası	yabancı ot	Tek yıllık
Tatlı pelin	yıllık pelin, tatlı yavşan, artemisia annua	aromatik / tıbbi	Tek yıllık
Tıbbi papatya	papatya, hakiki papatya, Alman papatyası, mayıs papatyası (yanlış kullanım)	aromatik / tıbbi	Tek yıllık
Yabani aynısefa	tarla aynısefası, küçük aynısafa	yabancı ot	Tek yıllık
Yabani marul	dikenli marul, yaban marulu, eşek marulu (yanlış kullanım)	yabancı ot	İki yıllık
Yemlik	tekesakalı, teke sakalı, yemlik otu, salsifi	sebze	İki yıllık
Yer elması	topinambur, yerelması, yer armudu, danaburnu (yanlış kullanım)	sebze	Çok yıllık
Zinnya	kirli hanım, zinya, solmaz çiçek	diğer	Tek yıllık
Öksürük otu	devetabanı, deve tabanı, öksürükotu, kabalak (bazı yörelerde)	yabancı ot	Çok yıllık
Öküzgözü papatyası	mayıs papatyası, büyük papatya, çayır papatyası, marguerite	yabancı ot	Çok yıllık
Şevketibostan	şevket-i bostan, şevketi bostan, sarıdiken	sebze	İki yıllık

📚 Kaynaklar

Pethybridge, S.J., Murphy, S., Lund, M. and Kikkert, J.R. (2024) 'Survival of Sclerotinia sclerotiorum sclerotia in central New York', Plant Disease, 108(5), pp. 1165-1168. ↗
NDSU Extension (2020) Sunflower Production Guide, A1995. Fargo, ND: North Dakota State University. ↗
Franzen, D. (2022) Fertilizing Sunflower, SF713 (gözden geçirilmiş: Eylül 2022). Fargo, ND: NDSU Extension. ↗
University of California Agriculture and Natural Resources, UC Statewide IPM Program (2017) 'Lettuce: Lettuce Drop (Sclerotinia minor, S. sclerotiorum)', UC IPM Pest Management Guidelines. Metin güncellenmesi: 04/2017. (erişim: 6 Ağustos 2026) ↗
University of California Agriculture and Natural Resources, UC Statewide IPM Program (2017) 'Lettuce: Verticillium Wilt', UC IPM Pest Management Guidelines. Metin güncellenmesi: 04/2017. (erişim: 6 Ağustos 2026) ↗
Kaya, Y. (tarih yok) 'Ayçiçeğinde Orobanş Paraziti ve Mücadelesi'. Edirne: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. (erişim: 6 Ağustos 2026) ↗ kaynak kısmen doğrulandı

Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.

📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.

🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan

EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.

Ücretsiz hesap aç 💚 Destek ol