Maydanozgiller / Havuçgiller

Apiaceae (eski adı Umbelliferae)

← Giller (Bitki Familyaları)

yıl asgari dönüş aralığı

Orta

Besin talebi

Değişken

Kök derinliği

Her ikisi

Ekim penceresi

Havuç, kereviz, maydanoz, dereotu, rezene, kişniş, kimyon ve anason aynı ailedendir; "baharat/otsu" diye ayrı bir grup yoktur — maydanoz ile havuç rotasyon açısından aynı üründür ve birini kaldırdığınız yatağa bunlardan hiçbirini 3 yıl boyunca ekmeyin. Bu ailenin en yaygın hastalığı olan havuç yaprak yanıklığının iyi haberi şu: etmen toprakta değil bitki artığında yaşar, artık çürüyünce ölür; yani hasattan sonra sap ve yaprakları gömüp çürümeyi hızlandırmak rotasyonun etkisini doğrudan artırır. Kötü haber: bu ailenin başlıca hastalıkları (yaprak yanıklığı, siyah çürüklük, kereviz geç yanıklığı) TOHUMLA da taşınır — kusursuz bir rotasyon bile bulaşık tohumla sıfırlanır, bu yüzden sertifikalı tohum ya da sıcak su uygulaması zorunlu tamamlayıcıdır. Daha önce havuçlarınızda oyuk leke (kök üzerinde çökük çukurcuklar) ya da kereviste sararıp solma gördüyseniz 3 yıl yetmez: 4 yıla çıkarın, o parselde araya yonca koymayın (yonca da oyuk leke konukçusudur) ve ara ürün olarak buğdaygilleri tercih edin. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; zirai danışmanlık, teşhis veya reçete değildir.

⚠️ Bu familyada rotasyon TEK BAŞINA yetmeyen etmen var — beyaz küf (beyaz çürüklük), Fusarium solgunluğu / dip çürüklüğü (konukçuya özgü ırklar), havuç yaprak yanıklığı, kök-ur nematodu, soğan sak ve soğan nematodu (sarımsakta şişkinlik nematodu). Bu etmenlerde beklemek tek başına toprağı temizlemez; ek önlem şarttır. Ayrıntı künyenin etmen tablosunda.

❓ 1) Aralık tek bir kaynağın "Apiaceae = 3 yıl" demesinden değil, farklı hastalıklar için verilen 1 yıl (kereviz geç yanıklığı), 2 yıl (yaprak yanıklığı; pamuksu çürüklükte tahıl/mısır/pamuğa) ve 3-4 yıl (oyuk leke) önerilerinin temkinli sentezinden gelir. 2) Siyah çürüklük etmeni için kaynak "birkaç yıl" der, kesin yıl vermez; 3 yıl bu muğlak ifadenin temkinli okunmasıdır, kesin bir eşik değildir. 3) Kereviz fusarium sarılığında kaynak, kereviz hiç ekilmese bile etmenin toprakta birkaç yıl yaşayabildiğini söyler ve yıl sayısı yerine hastalık geçmişi bilinen tarlalardan kaçınmayı ve dayanıklı çeşidi önerir — yani rotasyon tek başına yeterli sayılmamalıdır. 4) Kök-ur nematodu (Meloidogyne spp.) varsa kaynak açıkça uyarır: birkaç türün bir arada bulunması ve geniş konukçu dizisi nedeniyle rotasyon çoğu zaman tek başına yeterli olmaz. 5) Doğrulanan kaynakların tamamı Kaliforniya/ABD ve FAO kökenlidir; Türkiye'ye özgü Apiaceae ekim nöbeti verisi bu çalışmada doğrulanamadı. Avrupa'da aralığı uzatan havuç kist nematodu (Heterodera carotae) bu kaynaklarda geçmediği için künyeye alınmamıştır; bulunduğu yerde 3 yıl yetersiz kalabilir. 6) "Orta" besin talebi etiketi grup ortalamasıdır; kereviz gerçekte yüksek talepli bir istisnadır.

Bu sayı neden bu?

Bu ailede aralığı tek bir hastalık değil, en uzun ömürlü olan belirler. Havuç yaprak yanıklığı (Alternaria dauci) toprakta kalıcı bir dinlenme yapısı üretmez, yalnız bitki artığında yaşar ve artık çürüyünce ölür; UC IPM bunun için 2 yıllık rotasyon önerir. Buna karşılık siyah çürüklük etmeni Alternaria radicina hem artıkta hem toprakta "birkaç yıl" yaşar ve oyuk leke etmenleri (Pythium violae, P. sulcatum) kalın çeperli dinlenme sporu ürettiği için UC IPM oyuk lekede 3-4 yıllık rotasyon ister. Bu farklı önerilerin temkinli sentezi olarak asgari 3 yıl seçilmiştir; oyuk leke ya da kereviz fusaryumu geçmişi olan parselde doğru sayı 4'tür.

🌱 Bu aile azot bağlamaz — rotasyonun azot üreticisi değil tüketicisi tarafındadır ve ardıl ürüne azot devretmez. Grup içinde talep eşit değildir: havuç, maydanoz ve dereotu orta-düşük azotla yetinirken kereviz belirgin biçimde yüksek azot ve su ister, bu yüzden aileye tek bir sayı vermek yanıltıcı olur. Sayısal doz bilerek verilmemiştir: doz içeren extension belgeleri bu çalışmada açılamadığı için kg/da rakamı uydurulmamıştır. Pratik sonuç: kendisinden önce yeşil gübre olarak biçilip toprağa verilmiş bir baklagil gelmesi uygundur; kendisinden sonra yüksek azot talepli bir ürün planlanacaksa azot ayrıca sağlanmalıdır.

🪴 "Apiaceae derin köklüdür" genellemesi bu aile için doğru değildir. FAO Sulama ve Drenaj Yayını 56, Tablo 22'de havucun azami etkin kök derinliği 0,5-1,0 m iken KEREVİZ 0,3-0,5 m ile açıkça sığ köklüdür (karşılaştırma için soğan 0,3-0,6 m). Bu nedenle alan "degisken" verilmiştir: havuçtan sonra sığ köklü soğangiller mantıklı bir eşleşmedir, ama aynı varsayım kerevizden sonra geçerli değildir.

Bu familyayı vuran toprak kaynaklı etmenler (5)

Bu iki sütun aynı şey değildir. "Toprakta yaşama süresi" etmenin ne kadar hayatta kaldığını, "önerilen dönüş aralığı" ise hastalık baskısını zarar eşiğinin altına indirmek için beklenmesi gereken süreyi gösterir. Bu yüzden 20 yıl yaşayan bir etmen için 4 yıllık aralık önerilebilir — bu çelişki değildir, ama toprağın temizlendiği anlamına da gelmez.

Etmen	Toprakta yaşama süresi	Önerilen dönüş aralığı	Rotasyon yeter mi?
beyaz küf (beyaz çürüklük) Sclerotinia sclerotiorum · mantar Familya sınırını aşar	2–10 yıl	2–4 yıl	Hayır 1) ARA ÜRÜN OLARAK TAHIL SEÇİN. Derbyshire ve ark. (2022) bu mantarın ekonomik öneme sahip hiçbir tahılın patojeni olmadığını bildirir; Crop Protection Network konukçu olmayan ürün olarak mısır, keten ve küçük taneli tahılları sayar. Familya değiştirmek yetmez — fasulyeden marula, ayçiçeğinden kolzaya geçmek bu patojen için kesintisiz konukçu demektir. 2) KALINTIYI SIĞ GÖMÜN. Pethybridge ve ark. (2024) New York tarla denemesinde toprak yüzeyindeki sklerotların 769 gün sonra yaklaşık %15'inin hâlâ canlı olduğunu, buna karşılık 3 cm derine gömülenlerin 670 günde tamamının öldüğünü ölçmüştür. Yani toprak işleme kararınız beklemeniz gereken yılı doğrudan değiştirir. 3) YEŞİL GÜBRE VE ÖRTÜ BİTKİSİNİ SAYIMA KATIN: UC IPM beyaz küf geçmişi olan alanda yeşil gübre olarak Avusturya bezelyesi, hardal, arıotu ve fiğden kaçınılmasını söyler. 4) Yabancı otlar da konukçudur; ara ürün yılında yabancı ot yönetimi yapılmazsa rotasyonun etkisi büyük ölçüde kaybolur. 5) Birincil bulaşma rüzgârla taşınan askosporlarla olduğu için rotasyon tam koruma vermez; sık ekimden, aşırı sulamadan ve uzun ıslak yaprak süresinden kaçının. Konukçu yelpazesi 74 familyada 425 belgelenmiş türdür (Derbyshire ve ark. 2022) — bu yüzden "familyayı değiştirdim" demek bu patojen için rotasyon yaptınız anlamına GELMEZ. Toprakta yaşama süresi ile dönüş aralığı ayrı ayrı okunmalıdır: sklerotlar yüzeyde kalırsa çok uzun (SARE "on yıla kadar", Crop Protection Network "en az sekiz yıl") yaşarken 3 cm gömülenler yaklaşık 2 yılda ölmektedir; bu nedenle persistans burada 2-10 yıl gibi geniş ve KOŞULA BAĞLI bir aralık olarak verilmiştir. Önerilen dönüş aralığı 2-4 yıldır: Crop Protection Network konukçu olmayan ürünlerle en az 2-3 yıl, NDSU ayçiçeği ile diğer duyarlı ürünler (kolza, kuru fasulye, soya) arasında en az 3-4 yıl önerir. Bu veri setinde doğrulanabilen en yüksek dönüş önerisi 4 yıldır; daha uzun süre öneren kaynaklar da bulunmakla birlikte üst sınır denetim kararı gereği 4 yılda tutulmuştur. Konukçu familya listesi kaynağıyla doğrulananlarla sınırlıdır: Crop Protection Network rotasyona sokulmaması gereken ürünler arasında kuru fasulye, bezelye/nohut/mercimek, kolza, lahanagiller, ayçiçeği ve patatesi sayar; UC IPM'in kaçınılacaklar listesi kereviz ve rezeneyi de içerir. Denetimde düşen iki iddia bu karta ALINMAMIŞTIR: "marul beyaz küf konukçusudur" (gösterilen kaynakta marul yok — marula özgü kaynak bulunursa ayrıca girer) ve "kadife çiçeği/aynısefa gibi Asteraceae üyeleri daha az risk taşır" (tamamen kaynaksız ve riski azaltan yönde). Ayçiçeğinin duyarlılığı ise NDSU ve Crop Protection Network ile doğrulanmıştır.
Fusarium solgunluğu / dip çürüklüğü (konukçuya özgü ırklar) Fusarium oxysporum (formae speciales) · mantar	10–15 yıl	5–7 yıl	Hayır 1) HANGİ ÜRÜNDE ÇIKTIĞINI KAYDEDİN. "Toprakta Fusarium var" bilgisi tek başına bütün bir familyayı dışlamayı gerektirmez; forma specialis (konukçuya özgü ırk) düzeyinde teşhis yapılmadıysa temkinli davranın, yapıldıysa yalnızca ilgili ürünü dışlayın. 2) Temiz/sertifikalı tohum ve dikim materyali kullanın; UC IPM pamukta hastalıksız tarlada üretilmiş tohum ve ekipmanın basınçlı suyla yıkanmasını önerir. Susamda ve soğanda etmen tohum/dikim materyaliyle de taşınır. 3) Dayanıklı çeşit veya aşılı fide kullanın, ama ırk farkına dikkat: karpuz solgunluğunda dört ırk tanımlıdır (0, 1, 2, 3) ve ırk 3 en geniş patojenite yelpazesine sahiptir, yani "dayanıklı" etiketi ırka göre değişir. 4) NEMATOD YÖNETİMİ FUSARIUM YÖNETİMİDİR: UGA bamyada kök-ur nematodu varken Fusarium solgunluğu görülme sıklığının çok daha yüksek olduğunu, UC IPM pamukta Irk 1, 3 ve 8'in çoğunlukla ancak nematodla birlikte belirti verdiğini bildirir. 5) Asidik toprakta ıspanak Fusarium solgunluğu ağırlaşır; kireçleme yönetimin parçasıdır (bu durumda çinko ve manganez alımı düşeceği için yapraktan Zn/Mn takviyesi birlikte önerilir). 6) Aşırı ve göllendirerek sulamadan kaçının; toprak sıkışmasını ve drenaj sorununu giderin. 7) Hastalıklı bitkileri sökün, bitki artıklarını tarlada bırakmayın. Klamidosporlar (hif hücresinin kalınlaşıp besin depolayan dinlenme yapısına dönüşmesiyle oluşur) toprakta 15 yıla kadar canlı kalır; Hudson ve ark. (2021) karpuz ırkı için "on yıl veya daha uzun" der. Buna karşılık önerilen dönüş aralığı 5-7 yıldır ve UGA'nın kendi uyarısı korunmalıdır: "beş ila yedi yıllık rotasyonlar önerilmiştir, ancak klamidosporlar toprakta 15 yıla kadar yaşayabildiği için bunlar bile patojeni yok etmeye yetmeyebilir." Rotasyonun sınırını gösteren ikinci ifade UC IPM pamuk rehberindedir: "pamuk dışı herhangi bir ürüne dönüş toprak Fusarium popülasyonunun ARTMASINI önler, ancak spor sayısını belirgin biçimde AZALTMAYABİLİR" — yani rotasyon yükü dondurur, sıfırlamaz. Soğanda UC IPM dip çürüklüğü etmeninin "toprakta süresiz yaşayabildiğini" söyler ve en etkili yönetimi tarlaya girmesini önlemek olarak tanımlar; tohumluk ıspanak üretiminde ise asidik topraklarda hiç ıspanak ekilmemiş bakir tarla ya da 10 yıldan uzun ıspanaksız rotasyon uygulanır. İYİ HABER: 120'den fazla forma specialis tanımlanmıştır ve her biri dar bir konukçu grubuna saldırır — karpuz solgunluğu etmeni yalnızca karpuzda patojendir, dolayısıyla bir kabakgilde çıkan solgunluk otomatik olarak bütün kabakgilleri dışlamaz. AMA BU KURAL MUTLAK DEĞİLDİR: Vlieger ve ark. (2025) f.sp. melonis'in yalnız kavunda hastalık yaptığını, buna karşılık f.sp. radicis-cucumerinum'un hıyar, kavun ve karpuzu birlikte enfekte edebildiğini göstermiştir. Tahıllar için doğru ifade şudur: forma specialis tahılda HASTALIK YAPMAZ ve toprak inokulumu zamanla azalır — "tahılda hiç çoğalamaz" demek fazla kesindir, konukçu olmayan kökler hastalık yapmadan kolonize edilebilir. Konukçu familya listesi tam değildir; yalnızca bu veri setinde kaynağıyla doğrulanan familyalar yazılmıştır.
havuç yaprak yanıklığı Alternaria dauci · mantar	1 yıl	2 yıl	Hayır 1) TOHUM KAYNAKLIDIR — kusursuz bir rotasyon bile bulaşık tohumla sıfırlanır. UC IPM patojenin havuç tohumunda taşındığını ve tohumla yayıldığını belirtir; sertifikalı/indekslenmiş tohum ya da sıcak su uygulaması rotasyonun ayrılmaz tamamlayıcısıdır. 2) HASAT ARTIĞINI GÖMÜN VE ÇÜRÜMESİNİ HIZLANDIRIN: mantar yalnız çürümemiş kalıntıda yaşar, kalıntı çürüdüğünde ölür; nem çürümeyi hızlandırdığı için sulanan toprakta hayatta kalma daha kısadır (Pryor ve ark. 2002 seradaki denemede kuru toprakta en çok 1 yıl, haftalık sulanan toprakta 30 hafta ölçmüştür). Kalıntı toprağa karıştırıldıktan sonra 13-14 haftaya kadar fide enfeksiyonu saptanmıştır — yeni ekimi bu süreye göre planlayın. 3) Kendi gelen (gönüllü) havuçları temizleyin. 4) Sürekli havuç ekiminden kaçının (UC IPM). Bu patojen, rotasyon süresini patojen BİYOLOJİSİNİN belirlediğinin en net karşıt örneğidir: A. dauci sklerot, oospor, klamidospor ya da kist gibi kalıcı dinlenme yapısı ÜRETMEZ; hayatta kalması tamamen bitki kalıntısına bağlıdır. Bu yüzden dönüş aralığı 20 yıl değil 2 yıldır (UC IPM: "2 yıllık rotasyon uygulayın ve sürekli havuç kültüründen kaçının"). Persistans satırındaki 1 yıl, ölçülen ÜST değerdir (Kaliforniya'da nadas ve sulanan tarlalarda 1 yıla kadar); sulanan toprakta 30 haftaya düşebildiği için gerçek süre koşula bağlıdır. DOĞRULANAMADIĞI İÇİN ALINMAYAN İDDİA: bazı ikincil kaynaklarda dolaşan "A. dauci toprakta 8 yıla kadar yaşar" bilgisi, konuyu doğrudan ölçen hakemli çalışmayla (Pryor ve ark. 2002, azami 1 yıl) açıkça çelişmektedir ve hiçbir birincil kaynağa bağlanamamıştır — bu veri setine ALINMAMIŞTIR. AİLE UYARISI: Maydanozgiller (Apiaceae) için EkoBostan'ın familya asgarisi 2 değil 3 yıldır, çünkü aynı ailede daha uzun aralık isteyen etmenler vardır — havuç siyah çürüklüğü (Alternaria radicina) hem kalıntıda hem toprakta "birkaç yıl" yaşar ve oyuk leke etmenleri (Pythium violae, P. sulcatum) için UC IPM yonca dışındaki ürünlerle 3-4 yıllık rotasyon ister.
kök-ur nematodu Meloidogyne spp. (M. incognita, M. javanica, M. arenaria, M. hapla) · nematod Familya sınırını aşar	Bilinmiyor	2–3 yıl	Hayır Rotasyonun YANINDA şunlar zorunludur: (1) TÜR TEŞHİSİ — aynı tarlada birden fazla Meloidogyne türü bir arada bulunabilir ve türlerin konukçu listeleri farklıdır; birine konukçu olmayan ürün diğerine konukçu olabilir. Teşhis ve toprak analizi olmadan kesin bir bekleme süresi verilemez; il/ilçe tarım müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine başvurun. (2) YABANCI OT TEMİZLİĞİ — nematod birçok yabancı ot türünde beslenip çoğalır; ot temizlenmezse 'konukçu olmayan ürün' yılı fiilen konukçulu yıl olur (UC IPM). (3) DAYANIKLI ÇEŞİT — iki çekinceyle: dayanıklılığı kıran popülasyonlar gelişebilir ve bu olduğunda aynı tarlaya ekilen başka dayanıklı domates çeşitleri de koruma sağlamaz; dayanıklı çeşitler arka arkaya ekilmemelidir (UC IPM). (4) BASKILAYICI BİTKİ — kadife çiçeği (Tagetes) kök-ur ve kök yarası nematodlarını baskılar, Fransız kadife çiçeği en etkilisidir; ancak kuzey kök-ur nematodu (Meloidogyne hapla) için iyi çalışmaz (UC ANR Pest Notes 7489). (5) ARDIŞIKLIK SEÇİMİ — çok duyarlı bir ürünü (ör. bamya) domates, biber, kabak ve tatlı patatesin hemen ardına ekmeyin; bu ürünler nematod nüfusunu artırır (UGA C627, Clemson HGIC). Kırıcı ara ürün olarak kışlık tahıl, mısır, sorgum ve sudan otu önerilir (UC IPM pamuk). (6) TEMİZ FİDE kullanın; bulaşık parselden temiz parsele alet, çizme ve tekerlekle toprak taşımayın. UC IPM havuç rehberi açıkça uyarır: 'Birden fazla türün bir arada bulunması ve geniş konukçu çemberi nedeniyle rotasyon, kök-ur nematodlarının kontrolü için çoğu kez yeterli değildir.' Bu nedenle karttaki 2-3 yıl GENEL bir güvenlik süresi değildir; iki ayrı ürün bağlamından gelen örneklerdir: pamukta UC IPM yoncanın 2-3 yıl tutulmasını ve kışlık tahıl/mısır/sorgum/sudan otu ile münavebeyi önerir; şeker pancarında Ankara Üniversitesi ders notu iki yıl konukçu olmayan tahılla münavebeyi bildirir. Nematodun konukçusuz toprakta kaç yıl yaşadığına dair doğrulanmış bir sayı bulunamadığı için topraktaki yaşama süresi alanı BOŞ bırakılmıştır — uydurma sayı yazılmamıştır. YONCA ÇEKİNCESİ (görmeden geçmeyin): UC IPM domates sayfası 'bazı yonca ve börülce çeşitleri bazı kök-ur türlerine dayanıklıdır, ANCAK yoncada Meloidogyne hapla sayısı artar' der; serin kışlı bölgelerde M. hapla yaygın olduğu için yoncayı 'toprağı temizleyen ara ürün' saymayın. SEMİZOTU TUZAĞI: semizotu M. incognita'da çok yüksek, M. javanica ve M. arenaria'da yüksek düzeyde çoğalmayı destekler; buna karşılık üçünde de etli kökünde ur (şişkinlik) oluşumu düşüktür — yani kökü söküp şişkinlik görmemeniz tarlanızın temiz olduğu anlamına gelmez (Kokalis-Burelle & Rosskopf 2012). Türkiye'de semizotunun M. incognita ırk 1 ve ırk 2'ye hassas bulunduğu kayıtlıdır (Kantarcı ve ark. 2023). SİNERJİ UYARISI: bamyada kök-ur nematodu varken Fusarium solgunluğunun görülme sıklığı çok daha yüksektir (UGA C627) — nematod ve solgunluk ayrı ayrı değil birlikte ele alınmalıdır. Konukçu listesi kaynaklarda adı geçen familyalarla sınırlı tutulmuştur; burada geçmeyen bir familyanın konukçu olmadığı anlamına GELMEZ, yalnızca bu kaynakların o konuda sessiz kaldığını gösterir. Bu bilgi zirai danışmanlık, teşhis veya reçete değildir.
soğan sak ve soğan nematodu (sarımsakta şişkinlik nematodu) Ditylenchus dipsaci · nematod Familya sınırını aşar	Bilinmiyor	3 yıl	Hayır Rotasyon tek başına yetmez, çünkü bu nematod dikim materyaliyle taşınır ve kuru bitki artığında yıllarca canlı kalır. Birlikte yapılması gerekenler: (1) TEMİZ VE SERTİFİKALI ARPACIK / SARIMSAK DİŞİ / TOHUMLUK — en kritik önlem budur; bulaşık dikim materyali kusursuz bir rotasyonu sıfırlar. (2) YABANCI OTTAN ARINDIRILMIŞ TARLA — UC IPM'in 3 yıllık önerisi açıkça 'yabancı ottan arındırılmış tarlada' koşuluna bağlıdır; köpek üzümü gibi konukçu otlar bırakılırsa süre işlemez. (3) KONUKÇU OLMAYAN / ZAYIF KONUKÇU ÜRÜNLE EN AZ 3 YIL — kaynakta örnek olarak mısır verilir. (4) KURU BİTKİ ARTIĞINI TARLADA BIRAKMAYIN — nematod kuru materyalde kuraklığa yıllarca dayanır, nem alınca yeniden aktifleşir; artığı toplayın veya gömüp çürümesini hızlandırın. (5) Bulaşık parselden temiz parsele alet, çizme ve tekerlekle toprak taşımayın. UC IPM soğan-sarımsak rehberi: nematod 'kuru bitki materyalinde veya üzerinde kuraklığa yıllarca dayanır'; yıl cinsinden doğrulanmış bir sayı verilmediği için topraktaki yaşama süresi alanı BOŞ bırakılmıştır — uydurma sayı yazılmamıştır. Önerilen dönüş aralığının yalnızca ALT sınırı kaynaktadır ('yabancı ottan arındırılmış tarlada mısır gibi konukçu olmayan/zayıf konukçu ürünlerle EN AZ ÜÇ YIL'); üst sınır verilmediği için boş bırakılmıştır. KRİTİK NOKTA: soğan-sarımsak ırkının konukçuları arasında frenk soğanı, pırasa, BAZI MARUL ÇEŞİTLERİ, KEREVİZ ve köpek üzümü sayılır — yani 'soğangil dışı her ürün güvenlidir' varsayımı yanlıştır. Bu yüzden bu etmen kayıtlıysa Amaryllidaceae'den Asteraceae (marul) veya Apiaceae (kereviz) yatağına geçmek her zaman rotasyon sayılmaz; ara ürün olarak mısır gibi tahıl/buğdaygil tercih edilmelidir. Konukçu listesi kaynakta adı geçenlerle sınırlıdır; burada geçmeyen bir bitkinin konukçu olmadığı anlamına gelmez. Bu bilgi zirai danışmanlık değildir.

Bundan sonra ne gelebilir?

Maydanozgiller / Havuçgiller hasat edildikten sonra aynı parsele ekilebilecekler.

Buğdaygiller Çok iyi
UC IPM havuç kılavuzu üç ayrı hastalıkta doğrudan buğdaygil önerir: pamuksu yumuşak çürüklükte "tahıl, mısır veya pamuğa 2 yıllık rotasyon topraktaki sklerot (mantarın dinlenme yumrusu) sayısını azaltmaya yardımcı olur", güney yanıklığında "mısır veya küçük taneli tahıllar gibi konukçu olmayan ürünlere en az iki yıl rotasyon sklerot sayısını azaltır", kök geri ölümünde ise "küçük taneli tahıllara rotasyon bazı Pythium türlerinin toprak popülasyonunu azaltabilir". Ayrıca buğdaygilin yoğun saçak kökü, havuç için gevşetilmiş yatağın yapısını onarır ve toprağa organik madde bırakır.
Baklagiller İyi
Bu aile azot bağlamaz ve ardıla azot devretmez; rhizobium ortakyaşamıyla havadan azot bağlayan baklagil bu boşluğu doldurur ve kök mimarisi farklı olduğu için havuç-kereviz hastalık döngüsünü besleyen bir konukçu getirmez. Temiz geçmişli parselde nohut, mercimek ve bakla besleyici bir seçimdir.
Ballıbabagiller İyi
Genel rotasyon ilkesi: ballıbabagiller (fesleğen, nane, kekik, biberiye, adaçayı) bu aileyle akraba değildir ve çok yıllık olanları yatağı 3 yıl ve üzeri işgal ederek bu ailenin bekleme süresini doğal olarak doldurur, aynı zamanda toprağı örtülü ve canlı tutar.
Soğangiller İyi
Soğan, sarımsak ve pırasa bu çalışmada birebir okunan UC IPM havuç konukçu listelerinde geçmiyor; yani ailenin tohum-ve-kalıntı kaynaklı yaprak hastalığı döngüsünü besleyecek bir konukçu görünmüyor. Ayrıca soğangillerin sığ saçak kökleri, havuç için derin gevşetilmiş yatağı bozmadan üst katmandan beslenir ve azot talebi ılımlıdır.
Ispanakgiller (Pancargiller) Nötr
Ispanak ve pancar bu ailenin yaprak hastalığı döngüsünü taşımaz; ancak UC IPM oyuk leke sayfası PANCARI, Pythium violae ve P. sulcatum'un hastalanmadan enfekte olabildiği konukçular arasında sayar. Buna ek olarak pancar da havuç gibi bir kök ürünüdür: aynı derin gevşetilmiş yatağı ve aynı toprak katmanını kullanır, taban taşı ve çatallanma baskısı ortaktır — beklenen "farklı kök mimarisi" faydası büyük ölçüde ortadan kalkar.
Kabakgiller Nötr
Kabakgiller bu ailenin yaprak ve taç hastalıklarının doğrulanan konukçu listelerinde geçmez; ancak UC IPM oyuk leke sayfası SALATALIĞI, Pythium violae ve P. sulcatum'un hastalanmadan enfekte olabildiği konukçular arasında sayar — yani kabakgiller sağlıklı görünürken topraktaki bulaşıklığı ayakta tutabilir.
Patlıcangiller Nötr
Patlıcangiller bu ailenin yaprak ve taç hastalıklarının doğrulanan konukçu listelerinde geçmez, hatta UC IPM havuç nematod sayfası Mi-dayanıklı domates çeşitlerini kök-ur nematoduna karşı bir rotasyon seçeneği olarak sayar — nematod geçmişi olan parselde bu olumlu bir seçimdir. Buna karşılık biber ve domates Sclerotinia sclerotiorum konukçusudur, yani havuçta pamuksu çürüklük görülmüşse döngü kırılmaz; ayrıca patates ve domates yüksek azot ister ve bu aile azot devretmediği için ek besleme gerekir. Net etki dengeli.
Susamgiller Nötr
Genel rotasyon ilkesi: susam bu aileyle akraba değildir ve doğrulanan konukçu listelerinde adıyla geçmez; sıcak mevsim ürünü olduğu için erken kaldırılan havuç, maydanoz veya dereotu sonrası boş kalan yatağı doldurmaya uygundur.
Ebegümecigiller Kaçın 2 yıl bekle
PAMUK, UC IPM havuç kılavuzunda iki ayrı sayfada rotasyon çözümü olarak geçer: pamuksu yumuşak çürüklükte "tahıl, mısır veya pamuğa 2 yıllık rotasyon topraktaki sklerot sayısını azaltmaya yardımcı olur" ve nematod sayfasında kök-ur nematoduna dayanıklı bir pamuk çeşidi (Acala NemX HY, M. incognita ırk 3'e dayanıklı) rotasyon seçeneği olarak sayılır.
Hodangiller Kaçın 3 yıl bekle
UC IPM marul çökerteni sayfası, Sclerotinia sclerotiorum için kaçınılacak örtü bitkileri arasında ARIOTUNU (Phacelia) adıyla sayar; havuçtaki pamuksu yumuşak çürüklüğün etmeni de aynı mantardır, dolayısıyla bu familyanın bazı üyeleri Sclerotinia geçmişi olan parselde risk taşıyabilir.
Papatyagiller Kaçın 3 yıl bekle
ORTAK PATOJEN: havuçtaki pamuksu yumuşak çürüklüğün etmeni Sclerotinia sclerotiorum ile maruldaki çökerten (lettuce drop) etmeni aynı mantardır (kıyı bölgelerinde ayrıca S. minor). UC IPM "her iki türün sklerotları, duyarlı konukçu olmadan da toprakta 2-3 yıl yaşamalarını sağlar" der ve kaçınılacak konukçu listesinde hem papatyagillerden endivyen, escarole, radicchio hem de bu aileden kereviz ve rezene YAN YANA geçer — yani marul ve akrabalarını ekmek sklerot havuzunu beslemeye devam eder. Bekleme süresi UC IPM'in havuç için verdiği reçeteden alınmıştır: araya 2 yıl tahıl, mısır veya pamuk konmalıdır.
Semizotugiller Kaçın 1 yıl bekle
Semizotu bu aileyle akraba değildir, kısa ömürlüdür ve doğrulanan konukçu listelerinde adıyla geçmez; ancak UC IPM oyuk leke sayfası konukçuları sayarken "yabancı otlar dahil diğer bitkiler" diyerek listeyi açık uçlu bırakır — yani yabancı otlar Pythium violae/P. sulcatum'u belirti vermeden taşıyabilir ve semizotu aynı zamanda yaygın bir yabancı ottur.
Turpgiller / Lahanagiller Kaçın 2 yıl bekle
Turpgiller bu ailenin doğrulanan konukçu listelerinde geçmez ve ek olarak biyofümigasyon sağlar: SARE'ye göre bütün turpgillerin bakteri, mantar, böcek, nematod ve yabancı ota karşı etkili biyotoksik bileşikler ya da metabolik yan ürünler saldığı gösterilmiştir; mekanizma glukozinolatların kükürtlü biyolojik etkin bileşiklere (tiyosiyanatlara) parçalanmasıdır.
Maydanozgiller / Havuçgiller Kesinlikle kaçın 3 yıl bekle
AYNI FAMİLYA: havuç, kereviz, maydanoz, dereotu, rezene, kimyon, anason ve kişniş aynı ailedendir, dolayısıyla önceki üründen kalan bütün bulaşıklık doğrudan yeni konukçusunu bulur. Mekanizma üç ayrı kalıcılık katmanıdır: siyah çürüklük etmeni Alternaria radicina hem havuç artığında hem TOPRAKTA birkaç yıl yaşar; oyuk leke etmenleri Pythium violae ve P. sulcatum kalın çeperli dinlenme sporuyla kışlar ve UC IPM "yonca dışındaki ürünlerle 3-4 yıllık rotasyon" ister; yaprak yanıklığı etmeni Alternaria dauci için ise UC IPM "2 yıllık rotasyon uygulayın ve sürekli havuç ekiminden kaçının" der. En uzun ömürlü etmen belirlediği için asgari aralık 3 yıldır.

🌿 Katalogdaki bitkiler (4)

Dereotu Havuç Kereviz Maydanoz

Bu familyaya giren bitkiler (33)

Ürün katalogunda olmasa da bu familyaya giren bitkiler — ekim nöbetinde hepsi aynı sayılır.

Bitki	Yerel adlar	Kullanım	Yaşam döngüsü
Anason	anason otu, enison	aromatik / tıbbi	Tek yıllık
Baldıran	ağı otu, benekli baldıran, zehirli baldıran, kokar baldıran	yabancı ot	İki yıllık
Boğa dikeni	kırsenet, çakırdikeni	yabancı ot	Çok yıllık
Delikereviz	yabani kereviz	yabancı ot	İki yıllık
Delimaydanoz	su maydanozu	yabancı ot	Çok yıllık
Deniz rezenesi	kaya koruğu, deniz kerevizi, deniz teresi	sebze	Çok yıllık
Dercikotu	—	yabancı ot	Tek yıllık
Dereotu	dere otu, tere otu (yanlış kullanım)	aromatik / tıbbi	Tek yıllık
Devesil	dağ koçuğu, baldırgan, tavşancıl otu	yabancı ot	Çok yıllık
Dişotu	büyük dişotu, kürdan otu	yeşil gübre / örtü	Tek yıllık
Frenk kimyonu	Karaman kimyonu, keraviye, karaviya, kimyon otu	aromatik / tıbbi	İki yıllık
Frenk maydanozu	kerevil, şervil, bahçe frenk maydanozu	aromatik / tıbbi	Tek yıllık
Geniş yapraklı pıtrak	karaheci, pıtrak, pıtrak dikeni	yabancı ot	Tek yıllık
Havuç	yer havucu, kırmızı havuç, sarı havuç	sebze	İki yıllık
Hılak otu	hılakotu, yoğurtotu	diğer	Çok yıllık
Hıltan	diş otu, kürdan otu, hıltan otu	yabancı ot	Tek yıllık
Kereviz (kök kereviz)	kelleci kereviz, kereviz kökü, kök kerevizi, Sap kereviz, saplı kereviz, İngiliz kerevizi, çubuk kereviz, Yaprak kereviz, kereviz otu, kesme kereviz, yeşil kereviz	sebze	İki yıllık
Kimyon	kimyon otu, beyaz kimyon	aromatik / tıbbi	Tek yıllık
Kişniş	aşotu, Arap maydanozu, cilantro, kuzbere	aromatik / tıbbi	Tek yıllık
Kokarot	kokar ot, pis ot	yabancı ot	Tek yıllık
Maydanoz	yaprak maydanoz, düz maydanoz, kıvırcık maydanoz, Kök maydanoz, Hamburg maydanozu, beyaz kök, şalgam maydanoz	sebze	İki yıllık
Melekotu	melek otu, angelika	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Mendek	mendi, mendo, mendek otu	diğer	Çok yıllık
Orakotu	kazayağı, kaz ayağı	yabancı ot	Çok yıllık
Rezene	arapsaçı, raziyane, mayana, Sebze rezene, top rezene, Florans rezenesi, finokyo, sap rezene	sebze	Çok yıllık
Selam otu	lovaj, yaban kerevizi, kiyasem	aromatik / tıbbi	Çok yıllık
Tavşankulağı	şeytanayağı, yuvarlak yapraklı tavşankulağı	yabancı ot	Tek yıllık
Yaban havucu	pastinak, akhavuç, beyaz havuç	sebze	İki yıllık
Yabani frenk maydanozu	—	yabancı ot	Çok yıllık
Yabani havuç	eşek havucu, yabani havuç otu	yabancı ot	İki yıllık
Zühretarağı	kişkiş, Venüs tarağı, iğne otu	yabancı ot	Tek yıllık
Çakşır otu	çakşır, çaşır otu, atkasnağı, körek, çakşır kökü	diğer	Çok yıllık
Çaşır	çaşır otu, heliz, çakşır (yerel)	yem bitkisi	Çok yıllık

📚 Kaynaklar

Allen, R.G., Pereira, L.S., Raes, D. ve Smith, M. (1998) Crop Evapotranspiration: Guidelines for Computing Crop Water Requirements. FAO Irrigation and Drainage Paper 56. Roma: Food and Agriculture Organization of the United Nations. (Tablo 22 — azami etkin kök derinliği, Zr) ↗ kaynak 1998 tarihli
University of California Agriculture and Natural Resources, Statewide Integrated Pest Management Program (UC IPM) (tarih belirtilmemiş) 'Carrot: Cavity Spot', UC IPM Pest Management Guidelines. Davis, CA: UC Agriculture and Natural Resources. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026. ↗
University of California Agriculture and Natural Resources, Statewide Integrated Pest Management Program (UC IPM) (tarih belirtilmemiş) 'Carrot: Black Rot (Black Crown)', UC IPM Pest Management Guidelines. Davis, CA: UC Agriculture and Natural Resources. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026. ↗
University of California Agriculture and Natural Resources, Statewide Integrated Pest Management Program (UC IPM) (tarih belirtilmemiş) 'Carrot: Alternaria Leaf Blight', UC IPM Pest Management Guidelines. Davis, CA: UC Agriculture and Natural Resources. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026. ↗
University of California Agriculture and Natural Resources, Statewide Integrated Pest Management Program (UC IPM) (tarih belirtilmemiş) 'Carrot: Cottony Soft Rot', UC IPM Pest Management Guidelines. Davis, CA: UC Agriculture and Natural Resources. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026. ↗
University of California Agriculture and Natural Resources, Statewide Integrated Pest Management Program (UC IPM) (tarih belirtilmemiş) 'Carrot: Nematodes', UC IPM Pest Management Guidelines. Davis, CA: UC Agriculture and Natural Resources. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026. ↗
University of California Agriculture and Natural Resources, Statewide Integrated Pest Management Program (UC IPM) (tarih belirtilmemiş) 'Celery: Fusarium Yellows', UC IPM Pest Management Guidelines. Davis, CA: UC Agriculture and Natural Resources. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026. ↗
University of California Agriculture and Natural Resources, Statewide Integrated Pest Management Program (UC IPM) (tarih belirtilmemiş) 'Celery: Late Blight (Septoria apiicola)', UC IPM Pest Management Guidelines. Davis, CA: UC Agriculture and Natural Resources. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2026. ↗

Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.

📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.

🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan

EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.

Ücretsiz hesap aç 💚 Destek ol