Zeytin
Olea europaea · Zeytingiller · meyve · Çok yıllık
Yerel adlar: zeytin, zeytin ağacı, sofralık zeytin, yağlık zeytin, delice, yabani zeytin
ℹ️ Çok yıllıktır, ekim nöbetine girmez — yerinde kalır; yüzlerce yıl aynı yerde yaşar. Delice (yabani zeytin) AYNI TÜRDÜR (Olea europaea'nın yabani formu); aşılanarak kültür çeşidine dönüştürülür. Zeytinlik altına baklagil/ot karışımı örtü bitkisi ekimi rotasyon değil, ara bakım uygulamasıdır.
🌾 Yerel ve atalık çeşitler (20)
Ayvalık 🌾 Atalık · Balıkesir/Ayvalık
Kuzey Ege'nin (Edremit Körfezi çevresi) baş yağlık çeşidi; altın sarısı, meyvemsi aromalı zeytinyağıyla tanınır, sofralık olarak da değerlendirilir. Bölge zeytinyağları coğrafi işaret korumasına konu olmuştur.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri; Zeytincilik Araştırma Enstitüsü — Türkiye Zeytin Çeşit Kataloğu (2015) · kaynağa git ↗
Büyük Topak Ulak 🌾 Atalık · Adana
Adana, Hatay, Mersin ve Isparta çevresinde yetiştirilen yumuşak etli, lezzetli yeşil sofralık yerel çeşit; 'çizmelik' zeytin olarak işlendiği aktarılır.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Çekişte 🌾 Atalık · İzmir
İzmir ve Aydın yöresinin iri meyveli yeşil sofralık yerel çeşidi; kaynaklarda yağ oranı yaklaşık %27 olarak verilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Çelebi 🌾 Atalık · Bursa/İznik
İznik, Orhangazi ve Gölcük çevresinin yerel yeşil sofralık çeşidi; çok iri meyvesi ve küçük çekirdeğiyle tanınır.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Domat 🌾 Atalık · Manisa
Ege'nin (Manisa, İzmir, Aydın) iri ve etli yeşil sofralık çeşidi; çekirdeği kolay çıkarıldığından özellikle dolgulu (biberli vb.) yeşil zeytin işlemeciliğinde tercih edilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Edincik Su 🌾 Atalık · Balıkesir/Bandırma
Marmara Bölgesi'nde Bandırma-Edincik yöresiyle anılan yerel çeşit; adındaki 'su' ifadesi sofralık (salamura) değerlendirmeye işaret eder.
📚 Apelasyon — Bölgelere Göre Zeytin Çeşitlerimiz; Zeytin Portalı — Bölgelere Göre Yerli Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Erkence 🌾 Atalık · İzmir
İzmir kıyı kesiminin yerel çeşidi; Ege'nin en erken olgunlaşan zeytinlerinden olup hem yağlık hem sofralık değerlendirilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Eşek Zeytini 🌾 Atalık · İzmir/Ödemiş
Ödemiş yöresine özgü, çok iri ve sıkı etli yeşil sofralık yerel çeşit. (Tekirdağ'da aynı adı taşıyan ayrı bir yerel tip de kayıtlıdır.)
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Gemlik 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Bursa/Gemlik
Yerel eş adlar: Gemlik 21, Gemlik 27 (klonları)
Türkiye'nin en tanınmış siyah sofralık zeytini; ince kabuklu, küçük yuvarlak çekirdekli ve etli meyvesiyle bilinir. 2005'te 76 no'lu menşe adı olarak coğrafi işaret tescili almış, sonrasında AB tescili de yapılmıştır; ülke fidan üretiminin büyük bölümünü oluşturduğu aktarılır.
📚 Türk Patent Cİ Portalı — Gemlik Zeytini (tescil no 76, 2005); Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Halhalı 🌾 Atalık · Hatay
Hatay, Mardin (Derik), Gaziantep ve Kahramanmaraş'ta yetiştirilen geleneksel çeşit; hem sofralık hem yağlık değerlendirilir ve Arap ülkelerine ihraç edildiği aktarılır.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Kilis Yağlık 🌾 Atalık · Kilis
Güneydoğu'nun (Kilis, Gaziantep, Şanlıurfa, Kahramanmaraş, Mardin) başlıca yağlık çeşidi; küçük meyveli olup yerli çeşitler içinde en yüksek yağ oranlarından birine (%31-32 dolayı) sahip olduğu bildirilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Marantelli 🌾 Atalık · Trabzon/Akçaabat
Doğu Karadeniz kıyısında (Akçaabat) yetişen, erken olgunlaşan ve soğuğa dayanıklı yerel yağlık çeşit; Karadeniz'in az bilinen zeytin mirasındandır.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Memecik 🌾 Atalık · Muğla
Güney Ege'nin (İzmir, Aydın, Muğla) en yaygın çeşidi; yüksek yağ oranı ve güçlü meyve aromasıyla hem yağlık hem sofralık değerlendirilir. Polifenol içeriğinin yüksekliği kaynaklarda vurgulanır.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri; Zeytincilik Araştırma Enstitüsü — Türkiye Zeytin Çeşit Kataloğu (2015) · kaynağa git ↗
Nizip Yağlık 🌾 Atalık · Gaziantep/Nizip
Gaziantep, Kahramanmaraş ve Mardin çevresinde yetiştirilen yağlık yerel çeşit; yağ oranı %27 dolayında bildirilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Otur 🌾 Atalık · Artvin
Artvin (Çoruh Vadisi) yöresinin soğuğa dayanıklı, erken olgunlaşan yerel çeşidi; hem yağlık hem sofralık değerlendirilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Patos 🌾 Atalık · Trabzon
Karadeniz kıyı kuşağının küçük meyveli yerel çeşidi; sofralık değerlendirilir ve yağ oranı %26-27 dolayında bildirilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Samanlı 🌾 Atalık · Kocaeli/Karamürsel
Karamürsel ve İznik yöresinin yerel yeşil sofralık çeşidi; acılığı düşük, tatlıya yakın meyvesiyle bilinir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Sarıulak 🌾 Atalık · Mersin
Yerel eş adlar: Sarı Ulak
Mersin ve Adana yöresinin yerel çeşidi; orta irilikte meyvesi yeşil ve siyah sofralık olarak değerlendirilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Saurani 🌾 Atalık · Hatay/Altınözü
Yerel eş adlar: Savrani
Hatay Altınözü yöresine özgü yerel çeşit; yüksek yağ oranıyla (%29 dolayı) öncelikle yağlık değerlendirilir.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
Uslu 🌾 Atalık · Manisa
Ege Bölgesi'nin yumuşak etli siyah sofralık çeşidi; soğuğa duyarlı olduğu aktarılır. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü'nce anaç olarak da kullanılır.
📚 Zeytindostu Derneği — Zeytin Çeşitleri · kaynağa git ↗
🤝 Kardeş bitkiler
✅ İyi komşular: Aynısefa, Bakla, Biberiye, Lavanta
Kardeş bitki bilgisi geleneksel bahçecilik gözlemleri ve kardesbitkiler.org uyum verisine dayanır; kesin kural değil, yerleşim önerisidir.
Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.
📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.
🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan
EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.