Soğan
Allium cepa · Soğangiller · sebze · İki yıllık
Yerel adlar: kuru soğan, baş soğan, kuru baş, ak soğan, kırmızı soğan, mor soğan, Taze soğan (yeşil soğan), yeşil soğan, körpe soğan, filiz soğan, sap soğan, demet soğan
ℹ️ Familyanın rotasyon başrolü. Beyaz çürüklük (Stromatinia cepivora) sklerotları toprakta 15-30 yıl canlı kalır ve soğangil kökünün salgısıyla uyanır — bulaşık parsele EN AZ 4-6 yıl, hastalık görüldüyse çok daha uzun süre soğangil ekilmez. Havuçla birlikte ekimde iki tarafın sineğini de azalttığı geleneksel olarak bilinir.
📅 Ekim–dikim–hasat pencereleri
- Ekim: Şubat–Mart · Hasat: Temmuz–Ağustos — genel (örnek)
Pencereler geneldir; kendi ilinin iklimi ve o yılın gidişatı belirleyicidir. Don takibiyle birlikte değerlendir.
🌾 Yerel ve atalık çeşitler (3)
Karacabey soğanı 🏷 Cİ/Tescilli · Bursa/Karacabey
Bursa Karacabey ovasında tohumdan yetiştirilen, haziran-temmuzda hasat edilen ve hasat sonrası 8-10 ay depolanabilen kuru soğan. Cİ sicil belgesine göre Kantartopu, İmralı ve İmralı Kırması çeşitleriyle üretilir.
📚 Türk Patent Cİ sicil belgesi No 247 — Menşe Adı 'Karacabey Soğanı', tescil ettiren Karacabey Ticaret Borsası · kaynağa git ↗
Kırıkkale Kılıçlar soğanı 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Kırıkkale
Yerel eş adlar: Kılıçlar soğanı
Kılıçlar köyünde tohumu yaklaşık yüz yıldır yöre halkınca üretilen, kahverengi-kırmızı kabuklu, hafif acı bir soğan; pirüvik asit içeriğinin yüksekliği ve kısa pişme süresiyle ayırt edildiği bildirilir. 2018'de menşe adıyla tescillenmiştir.
📚 Türk Patent Cİ Portalı — 'Kırıkkale Kılıçlar Soğanı', menşe adı, tescil no 365 (06.07.2018, Kırıkkale Belediyesi); TRT Haber 'Kırıkkale'nin Kılıçlar soğanı artık tescilli' · kaynağa git ↗
Tekirdağ soğanı 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Tekirdağ
Turuncu-bakır kabuklu, pembe-açık mor etli, acımtırak tatlı ve sıkı dokulu kışlık kuru soğan; soğuğa dayanıklıdır ve depolamaya uygundur. Osmanlı dönemi kayıtlarına dayandırılan, ata tohumuyla geleneksel yöntemlerle sürdürülen üretimi 2022'de menşe adıyla tescillenmiştir.
📚 Türk Patent Cİ Portalı — 'Tekirdağ Soğanı', menşe adı, tescil no 1228 (21.09.2022, Tekirdağ Ticaret ve Sanayi Odası); AA haberi 'Coğrafi işaret Tekirdağ soğanına pazarda daha fazla yer açacak' · kaynağa git ↗
🔄 Ekim nöbetinde Soğangiller
Soğangiller (Amaryllidaceae; literatürde Alliaceae adıyla da geçer) soğan, sarımsak, pırasa, arpacık ve taze soğanı kapsar. Ekim nöbetinde en hassas gruplardan biridir: taşıdığı toprak patojenlerinin çoğu uzun ömürlüdür ve büyük ölçüde bu familyayı hedefler — beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum), pembe kök çürüklüğü (Setophoma/Phoma terrestris), Fusarium dip çürüklüğü (Fusarium oxysporum f.sp. cepae) ve soğan sak-ve-soğan nematodu (Ditylenchus dipsaci). Sığ köklü ve yüksek azot talepli olduğu için hem beslenmede hassastır hem de arkasında kullanılmamış azot bırakır; bu nedenle baklagilden SONRA ekilmesi, arkasına derin köklü bir ürün veya tahıl konması uygun bir sıralamadır. En önemli uyarı şudur: beyaz çürüklük bir kez tarlaya girdiyse beklemek çözüm değildir — sklerotlar toprakta 20 yıldan uzun yaşar ve asıl iş temiz/sertifikalı arpacık-tohumluk ile alet, çizme ve tekerlek temizliği yaparak BULAŞTIRMAMAKTIR.
Aynı parsele dönüş: en az 4 yıl. (kaynaktan çıkarım)
Soğangiller azot BAĞLAMAZ, tüketir: baklagillerdeki gibi kök nodülü / Rhizobium ortakyaşamı taşımazlar, net bilanço topraktan azot çekme yönündedir. "Yüksek talep" sınıflandırması yaygın agronomik kabule ve sığ/seyrek kök sistemine dayanır; bu çalışmada sayısal bir azot-doz kaynağıyla (ör. kg N/ha önerisi) DOĞRULANAMAMIŞTIR — kesin gübreleme dozu için yerel toprak analizi ve bölgesel öneri esas alınmalıdır. Sığ kökleri, kök bölgesinin altına yıkanan nitratı geri alamaz; bu yüzden soğangilden SONRA derin köklü bir ürün (havuç, domates) veya saçak köklü bir tahıl koymak boşa giden azotu kurtarır, soğangili baklagil yeşil gübresinden SONRA ekmek ise sığ kök bölgesinde hazır azot bulmalarını sağlar.
🤝 Kardeş bitkiler
✅ İyi komşular: Biber, Çilek, Domates, Havuç, Lahana, Marul, Pancar
⚠️ Yan yana ekme: Bakla, Bezelye, Fasulye
Kardeş bitki bilgisi geleneksel bahçecilik gözlemleri ve kardesbitkiler.org uyum verisine dayanır; kesin kural değil, yerleşim önerisidir.
Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.
📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.
🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan
EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.