Sarımsak
Allium sativum · Soğangiller · sebze · Çok yıllık
Yerel adlar: sarmısak, diş sarımsağı, ak sarımsak, taşköprü sarımsağı, Taze sarımsak, körpe sarımsak, yeşil sarımsak, sarımsak sapı, çiğ sarımsak
ℹ️ Botanik olarak çok yıllıktır, kültürde tek sezonda (güz dikimi - yaz hasadı) kaldırılır. Sap-soğan nematodu (Ditylenchus dipsaci), beyaz çürüklük ve Fusarium proliferatum'un ana konukçusu — tohumluk diş mutlaka temiz kaynaktan alınmalı, soğan/pırasadan hemen sonra ekilmemeli.
📅 Ekim–dikim–hasat pencereleri
- Ekim: Ekim–Kasım · Hasat: Haziran–Temmuz — diş ile sonbahar dikimi
Pencereler geneldir; kendi ilinin iklimi ve o yılın gidişatı belirleyicidir. Don takibiyle birlikte değerlendir.
🌾 Yerel ve atalık çeşitler (2)
Araban sarımsağı 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Gaziantep/Araban
Gaziantep Araban ovasında yetiştirilen iri başlı, beyaz kabuklu, krem-sarı diş etli sarımsak; aromatik bileşiklerce zengin olduğu bildirilir. 2020'de Türk Patent, 2024'te AB coğrafi işaret tescili almıştır.
📚 Türk Patent — 'Araban Sarımsağı', Cİ tescil no 529 (01.09.2020); TÜRKPATENT haberi 'Araban Sarımsağı, Avrupa Birliği'nde Tescillenen 21. Coğrafi İşaret Oldu' (21.03.2024) · kaynağa git ↗
Taşköprü sarımsağı 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Kastamonu/Taşköprü
Kastamonu Taşköprü yöresinin keskin aromalı, kuru maddesi yüksek ve uzun süre depolanabilen sarımsağı; yörede 'beyaz altın' olarak anılır. Diğer sarımsaklara göre daha acı ve aromatik olduğu bildirilir; menşe adıyla korunur ve AB coğrafi işaret tescili de almıştır.
📚 Türk Patent Cİ Portalı — 'Taşköprü Sarımsağı', menşe adı, tescil no 135 (15.06.2010, Taşköprü Belediyesi); AA haberi 'Taşköprü sarımsağı AB'den coğrafi işaret tescili aldı' · kaynağa git ↗
🔄 Ekim nöbetinde Soğangiller
Soğangiller (Amaryllidaceae; literatürde Alliaceae adıyla da geçer) soğan, sarımsak, pırasa, arpacık ve taze soğanı kapsar. Ekim nöbetinde en hassas gruplardan biridir: taşıdığı toprak patojenlerinin çoğu uzun ömürlüdür ve büyük ölçüde bu familyayı hedefler — beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum), pembe kök çürüklüğü (Setophoma/Phoma terrestris), Fusarium dip çürüklüğü (Fusarium oxysporum f.sp. cepae) ve soğan sak-ve-soğan nematodu (Ditylenchus dipsaci). Sığ köklü ve yüksek azot talepli olduğu için hem beslenmede hassastır hem de arkasında kullanılmamış azot bırakır; bu nedenle baklagilden SONRA ekilmesi, arkasına derin köklü bir ürün veya tahıl konması uygun bir sıralamadır. En önemli uyarı şudur: beyaz çürüklük bir kez tarlaya girdiyse beklemek çözüm değildir — sklerotlar toprakta 20 yıldan uzun yaşar ve asıl iş temiz/sertifikalı arpacık-tohumluk ile alet, çizme ve tekerlek temizliği yaparak BULAŞTIRMAMAKTIR.
Aynı parsele dönüş: en az 4 yıl. (kaynaktan çıkarım)
Soğangiller azot BAĞLAMAZ, tüketir: baklagillerdeki gibi kök nodülü / Rhizobium ortakyaşamı taşımazlar, net bilanço topraktan azot çekme yönündedir. "Yüksek talep" sınıflandırması yaygın agronomik kabule ve sığ/seyrek kök sistemine dayanır; bu çalışmada sayısal bir azot-doz kaynağıyla (ör. kg N/ha önerisi) DOĞRULANAMAMIŞTIR — kesin gübreleme dozu için yerel toprak analizi ve bölgesel öneri esas alınmalıdır. Sığ kökleri, kök bölgesinin altına yıkanan nitratı geri alamaz; bu yüzden soğangilden SONRA derin köklü bir ürün (havuç, domates) veya saçak köklü bir tahıl koymak boşa giden azotu kurtarır, soğangili baklagil yeşil gübresinden SONRA ekmek ise sığ kök bölgesinde hazır azot bulmalarını sağlar.
🤝 Kardeş bitkiler
✅ İyi komşular: Ahududu, Çilek, Domates, Elma, Havuç, Kuşburnu, Şeftali
⚠️ Yan yana ekme: Bezelye, Fasulye
Kardeş bitki bilgisi geleneksel bahçecilik gözlemleri ve kardesbitkiler.org uyum verisine dayanır; kesin kural değil, yerleşim önerisidir.
Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.
📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.
🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan
EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.