Salatalık
Cucumis sativus · Kabakgiller · sebze · Tek yıllık
Yerel adlar: hıyar, sera hıyarı, Çengelköy hıyarı, salatalık hıyar, Kornişon, turşuluk hıyar, bebe hıyar, minyatür hıyar, turşuluk
ℹ️ Salatalık ve kornişon AYNI TÜRDÜR (Cucumis sativus) — rotasyonda tek bitki sayılır. Külleme, mildiyö ve kök-ur nematodu için art arda ekimden kaçının; hıyardan sonra kavun/karpuz/kabak koymak da rotasyon sayılmaz, hepsi aynı familyadır.
📅 Ekim–dikim–hasat pencereleri
- Ekim: Mart–Mayıs · Dikim: Nisan–Mayıs · Hasat: Haziran–Eylül — don sonrası
Pencereler geneldir; kendi ilinin iklimi ve o yılın gidişatı belirleyicidir. Don takibiyle birlikte değerlendir.
🌾 Yerel ve atalık çeşitler (2)
Çengelköy hıyarı 🌾 Atalık · İstanbul/Üsküdar
Yerel eş adlar: Çengelköy bademi, badem hıyar
Adını İstanbul Boğazı'ndaki Çengelköy'ün yamaçlarından alan; küçük, dolgun, açık yeşil, ince kabuklu, az çekirdekli ve gevrek atalık salatalık — taze tüketimi ve kendine özgü kokusuyla ünlüdür. Semtteki bostanlar yapılaşmayla kaybolmuşsa da tohumu atalık tohum ağlarında yaşatılmaktadır.
📚 Cumhuriyet — Hakiki Çengelköy hıyarı; Anadolu Ajansı — 'Çengelköy Bademi' tarih oldu · kaynağa git ↗
Langa hıyarı 🌾 Atalık · İstanbul/Fatih
Bizans'tan Osmanlı'ya İstanbul'u besleyen Langa bostanlarının (bugünkü Yenikapı) adıyla özdeşleşmiş tarihî salatalık; Osmanlı mutfağında ve halk deyimlerinde iz bırakacak kadar ünlüydü. Bostanların yok olmasıyla üretimi büyük ölçüde kaybolmuş tarihî bir çeşittir; kayıt tarihsel belgeleme amaçlıdır.
📚 Türk Dil Kurumu yayını — Hatice Şirin, 'Langa Bostanları, Çiçeği Burnunda ve Hıyar Gibi Adam Deyimleri' (PDF) · kaynağa git ↗
🔄 Ekim nöbetinde Kabakgiller
Kabak, salatalık, kavun ve karpuz aynı familyadandır ve hastalık havuzlarını paylaşırlar; birini kaldırdığınız yatağa dördünden herhangi birini erken geri getirmek rotasyon değil, monokültürün devamıdır. Bu familyanın rotasyondaki asıl önemi, toprakta ve bitki artığında bekleyen üç mekanizmadan gelir: Fusarium solgunluklarının uzun ömürlü dinlenme sporları, zamklı gövde yanıklığı ile antraknozun hastalıklı artıkta kışlaması, ve Phytophthora capsici'nin familya sınırını aşan geniş konukçu yelpazesi. Bu son etmen kayıtlıysa kabakgilden sonra biber/domates/patlıcan ya da fasulye ekmek rotasyon sayılmaz; güvenli ara halka buğdaygillerdir. Zamklı gövde yanıklığı ve antraknoz tohumla da taşındığı için sertifikalı tohum ve hasat sonrası artığın gömülmesi rotasyonun ayrılmaz tamamlayıcılarıdır — artık ne kadar çabuk çürürse rotasyon o kadar işe yarar. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; zirai danışmanlık, teşhis veya reçete değildir.
Aynı parsele dönüş: en az 4 yıl. (temkinli tahmin — kaynak yok)
Kabakgiller azot BAĞLAMAZ; topraktan azot çeker ve ardıl ürüne azot bırakmaz. Talep 'orta' olarak işaretlenmiştir: Clemson karpuz künyesi fazla azotun asma büyümesini artırıp meyve verimini düşürdüğü uyarısını yapar, yani obur bitki muamelesi yanlış sonuç verir. Bu etiketin bir kısmı editöryel takdirdir; kesin doz toprak analizine bağlıdır. Pratik sonuç: kabakgilden sonra azot talebi yüksek bir ürün planlıyorsanız toprak azotunu yenilenmiş saymayın, araya baklagil veya baklagil yeşil gübresi koyun — ideal sıralama baklagil önce, kabakgil sonra yönündedir.
🤝 Kardeş bitkiler
✅ İyi komşular: Ayçiçeği, Bezelye, Dereotu, Fasulye, Hodan, Marul, Mısır, Turp
⚠️ Yan yana ekme: Domates
Kardeş bitki bilgisi geleneksel bahçecilik gözlemleri ve kardesbitkiler.org uyum verisine dayanır; kesin kural değil, yerleşim önerisidir.
Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.
📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.
🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan
EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.