Kavun
Cucumis melo · Kabakgiller · sebze · Tek yıllık
Yerel adlar: kelek (ham kavun), Kırkağaç, topatan, altınbaş, Hasanbey, Yuva kavunu, bostan
ℹ️ Kavun (Cucumis) ile karpuz (Citrullus) ayrı cinstir ama ikisi de kabakgildir; biri diğerinin ardından ekilirse rotasyon yapılmış SAYILMAZ. 'Kelek' olgunlaşmamış kavundur, ayrı bir tür değildir.
📅 Ekim–dikim–hasat pencereleri
- Ekim: Mart–Nisan · Dikim: Nisan–Mayıs · Hasat: Temmuz–Eylül — sıcak sever
Pencereler geneldir; kendi ilinin iklimi ve o yılın gidişatı belirleyicidir. Don takibiyle birlikte değerlendir.
🌾 Yerel ve atalık çeşitler (8)
Hasanbey kavunu 🌾 Atalık
İç Anadolu ve Ege'de yaygın, koyu yeşil kabuklu, yuvarlak, tatlı ve aromalı kışlık kavun; adını uzun yıllar kavun tarımı yapan Hasan Bey'den aldığı aktarılır. Halen ata tohumu olarak dolaşımdadır; kendisinden seçilmiş 'Hasanbey 1' adlı standart çeşit de bulunur.
📚 Vikipedi — Kavun (Türkiye'de yetişen başlıca çeşitler); Sabah — Kavun Çeşitleri: Türkiye'de Yetişen Kavun Çeşitleri · kaynağa git ↗
Kahramankazan kavunu 🏷 Cİ/Tescilli · Ankara/Kahramankazan
Yerel eş adlar: Kazan kavunu
Susuz (kuru) tarımla yetiştirilen, uygun koşullarda 5-6 ay saklanabilen, tadı ve kokusuyla bilinen kışlık kavun; 2021'de Türk Patent tarafından coğrafi işaretle tescillenmiştir (Kahramankazan Belediyesi).
📚 TRT Haber — 'Kahramankazan kavunu' coğrafi işaretle tescillendi (2021); Türk Patent Cİ Portalı haberi — Kazan Kavunu Tescillendi (01.06.2021) · kaynağa git ↗
Kırkağaç kavunu 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Manisa/Kırkağaç
Sarı üzerine benekli kabuğu, uzun raf ömrü ve kendine has aromasıyla tanınan kışlık kavun; geleneksel tohumlarla yetiştirilir. Menşe adı olarak Cİ tescillidir (No 107, 12.01.2009, Kırkağaç Belediyesi) ve 2025'te AB coğrafi işaret tescili de yayımlanmıştır.
📚 Türk Patent Coğrafi İşaretler Portalı — Kırkağaç Kavunu (Tescil No 107); Anadolu Ajansı — Kırkağaç Kavunu AB'den coğrafi işaret tescili aldı · kaynağa git ↗
Meriç kara kavunu 🏷 Cİ/Tescilli · Edirne/Meriç
Edirne'nin Meriç yöresine özgü, koyu (kara) kabuğuyla anılan yerel kavun; menşe adı olarak Cİ tescillidir (Tescil No 693, 10.03.2021, Meriç Ziraat Odası).
📚 Türk Patent Coğrafi İşaretler Portalı — Meriç Kara Kavunu (Tescil No 693) · kaynağa git ↗
Midyat acuru 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Mardin/Midyat
Yerel eş adlar: acur
Botanik olarak kavun türüne bağlı acur (Cucumis melo var. flexuosus) grubunun Midyat'a özgü, açık yeşil, uzun meyveli tipi; yağmura dayalı (susuz) bahçelerde geleneksel yöntemle yetiştirilir ve taze ya da turşuluk tüketilir. Mahreç işareti olarak Cİ tescillidir (No 1131, 01.06.2022, Midyat Belediyesi).
📚 Türk Patent Coğrafi İşaret kaydı — Midyat Acuru (Tescil No 1131, 01.06.2022); Tarım ve Orman Bakanlığı Kütüphanesi — Güneydoğu Anadolu Bölgesi acurlarının (Cucumis melo var. flexuosus) bazı morfolojik ve biyolojik özelliklerinin belirlenmesi · kaynağa git ↗
Şemame 🌾 Atalık
Yerel eş adlar: şamama, şemamok, şımmame, eşememe, şebeden, alabaş, cırlangıç
Güneydoğu Anadolu'da (Diyarbakır, Mardin ve çevresi) yetiştirilen, yumurta-elma iriliğinde, alacalı desenli ve çok güçlü kokulu geleneksel kavun (Cucumis melo var. dudaim grubu); yemeden çok koklamak ve ortamı kokulandırmak için yetiştirilir. Anadolu'nun farklı yörelerinde farklı adlarla bilinir.
📚 Mücadele Gazetesi — Diyarbakır'da 'Şemamok' tezgâha çıktı; Edebiyat ve Sanat Akademisi — Şemmame / Şamama Nedir · kaynağa git ↗
Topatan kavunu 🌾 Atalık
İstanbul ve Trakya'nın tarihî yazlık kavunu; ince sarı kabuklu, uzun oval, beyaz etli, sulu ve hoş kokuludur, raf ömrü kısadır. Kıyı bostanlarının yapılaşmasıyla üretimi büyük ölçüde gerilemiş, tohumu atalık tohum ağlarında sınırlı olarak sürmektedir.
📚 Vikipedi — Kavun (Türkiye'de yetişen başlıca çeşitler arasında Topatan); dogaltohumlar.net tohum kataloğu — Topatan kavun · kaynağa git ↗
Yuva kavunu 🌾 Atalık · Ankara
Ankara'nın Yuva köyüyle özdeşleşmiş, koyu yeşil kabuklu, krem-sarı etli, geç olgunlaşan kışlık atalık kavun; uygun koşullarda kış boyu saklanabilir ve bekledikçe tadının olgunlaştığı aktarılır. Kentleşmeyle üretimi azalmış, yerel canlandırma çalışmalarına konu olmuştur.
📚 Hürriyet — 'Yuva kavunu' geri dönüyor (2017); Sabah — Efsane kavun 'Yuva'sına döndü (2017) · kaynağa git ↗
🔄 Ekim nöbetinde Kabakgiller
Kabak, salatalık, kavun ve karpuz aynı familyadandır ve hastalık havuzlarını paylaşırlar; birini kaldırdığınız yatağa dördünden herhangi birini erken geri getirmek rotasyon değil, monokültürün devamıdır. Bu familyanın rotasyondaki asıl önemi, toprakta ve bitki artığında bekleyen üç mekanizmadan gelir: Fusarium solgunluklarının uzun ömürlü dinlenme sporları, zamklı gövde yanıklığı ile antraknozun hastalıklı artıkta kışlaması, ve Phytophthora capsici'nin familya sınırını aşan geniş konukçu yelpazesi. Bu son etmen kayıtlıysa kabakgilden sonra biber/domates/patlıcan ya da fasulye ekmek rotasyon sayılmaz; güvenli ara halka buğdaygillerdir. Zamklı gövde yanıklığı ve antraknoz tohumla da taşındığı için sertifikalı tohum ve hasat sonrası artığın gömülmesi rotasyonun ayrılmaz tamamlayıcılarıdır — artık ne kadar çabuk çürürse rotasyon o kadar işe yarar. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; zirai danışmanlık, teşhis veya reçete değildir.
Aynı parsele dönüş: en az 4 yıl. (temkinli tahmin — kaynak yok)
Kabakgiller azot BAĞLAMAZ; topraktan azot çeker ve ardıl ürüne azot bırakmaz. Talep 'orta' olarak işaretlenmiştir: Clemson karpuz künyesi fazla azotun asma büyümesini artırıp meyve verimini düşürdüğü uyarısını yapar, yani obur bitki muamelesi yanlış sonuç verir. Bu etiketin bir kısmı editöryel takdirdir; kesin doz toprak analizine bağlıdır. Pratik sonuç: kabakgilden sonra azot talebi yüksek bir ürün planlıyorsanız toprak azotunu yenilenmiş saymayın, araya baklagil veya baklagil yeşil gübresi koyun — ideal sıralama baklagil önce, kabakgil sonra yönündedir.
🤝 Kardeş bitkiler
✅ İyi komşular: Kadife çiçeği, Turp
Kardeş bitki bilgisi geleneksel bahçecilik gözlemleri ve kardesbitkiler.org uyum verisine dayanır; kesin kural değil, yerleşim önerisidir.
Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.
📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.
🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan
EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.