Fasulye
Phaseolus vulgaris · Baklagiller · sebze · Tek yıllık
Yerel adlar: fasulye, dermason, şeker fasulye, horoz fasulye, Taze fasulye, ayşekadın, çalı fasulyesi, sırık fasulyesi, yeşil fasulye, boncuk fasulye, Barbunya, barbunya fasulyesi
ℹ️ Taze fasulye, ayşekadın ve barbunya ile AYNI TÜRDÜR (Phaseolus vulgaris) — rotasyonda tek bitki sayılır. Antraknoz ve beyaz çürüklük için aynı yere üst üste ekmeyin.
📅 Ekim–dikim–hasat pencereleri
- Ekim: Nisan–Haziran · Hasat: Temmuz–Eylül — genel (örnek)
Pencereler geneldir; kendi ilinin iklimi ve o yılın gidişatı belirleyicidir. Don takibiyle birlikte değerlendir.
🌾 Yerel ve atalık çeşitler (15)
Akçabelen (Çetmi) Şeker Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Konya/Beyşehir
Yerel eş adlar: Çetmi şeker fasulyesi
Beyşehir'in Akçabelen (Çetmi) beldesinde yetiştirilen yöresel şeker fasulyesidir; iri ve birbirine yakın büyüklükte taneli, baklaları ipliksiz olduğundan taze olarak da tüketilebilir. Protein oranı %19,47-25,13 olarak bildirilmiştir; 29.08.2019'da coğrafi işaret tescili almıştır.
📚 Türk Tarım Dergisi (turktarim.gov.tr) 'Tane tane coğrafi işaretli kuru fasulyeler' · kaynağa git ↗
Çamoluk Şeker Kuru Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Giresun/Çamoluk
Giresun'un Çamoluk ilçesinde yetiştirilen şeker tipi yöresel kuru fasulyedir; Türk Patent Coğrafi İşaretler Portalı'nda tescillidir.
📚 Türk Patent Cİ Portalı – Çamoluk Şeker Kuru Fasulyesi (detay/38423) · kaynağa git ↗
Çavuşdağ Kuru Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · İzmir/Kiraz
Yerel eş adlar: Çavuşdağı kuru fasulyesi
İzmir'in Kiraz ilçesindeki Çavuşdağ yöresinde yetiştirilen ve coğrafi işaretle tescillenen yöresel kuru fasulyedir.
📚 TRT Haber 'İzmir'in Çavuşdağ kuru fasulyesi tescillendi' · kaynağa git ↗
Derinkuyu Kuru Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Nevşehir/Derinkuyu
Kapadokya'daki Derinkuyu yöresinde yetiştirilen, menşe adı (tescil No: 952) ile korunan yöresel kuru fasulyedir; üretimin tüm aşamaları tescilli coğrafi alan içinde yapılır.
📚 Türk Patent Cİ Portalı – Derinkuyu Kuru Fasulyesi (detay/3283, menşe adı No: 952) · kaynağa git ↗
Gevaş Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Van/Gevaş
Van Gölü havzasındaki Gevaş ilçesinde yetiştirilen; ipliksiz, sulu ve etli yapısıyla tanınan yöresel fasulyedir. 2023'te coğrafi işaret tescili almıştır.
📚 Akdeniz Gazetesi haberi 'Gevaş Fasulyesi kadınların gücüyle markalaşıyor' (Türk Patent Cİ tescili 2023) · kaynağa git ↗
Hınıs Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Erzurum/Hınıs
Yerel eş adlar: Hınıs şeker fasulyesi
Hınıs ilçesi ve köylerinde yetiştirilen, yuvarlak-oval, beyaz taneli şeker tipi yöresel kuru fasulyedir; protein oranı %23,4-25,1 aralığında bildirilmiştir. 2016'da coğrafi işaret tescili almıştır.
📚 Vikipedi 'Hınıs fasulyesi' maddesi; Kültür Portalı – Hınıs Fasulyesi (Cİ tescili 2016) · kaynağa git ↗
İnegöl Cerrah Kuru Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Bursa/İnegöl
Yerel eş adlar: Cerrah fasulyesi
Bursa İnegöl'ün Cerrah mahallesi çevresinde yetiştirilen, coğrafi işaret tescilli yöresel kuru fasulyedir; bölgede geleneksel üretimi sürmektedir.
📚 Anadolu Ajansı haberi 'Tescilli İnegöl Cerrah kuru fasulyesinde hasat başladı' · kaynağa git ↗
İspir Kuru Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Erzurum/İspir
Yerel eş adlar: İspir fasulyesi
Çoruh Vadisi'nin yüksek rakımlı köylerinde yetiştirilen, iri taneli (8-9 mm), ince kabuklu yöresel beyaz kuru fasulye popülasyonudur. Erken pişmesi ve kolay sindirilmesiyle tanınır; 2011'de coğrafi işaret tescili almıştır.
📚 Türk Patent Cİ Portalı – İspir Kuru Fasulyesi (detay/38001); Vikipedi 'İspir fasulyesi' maddesi (Cİ tescili 2011) · kaynağa git ↗
Kelkit Şeker Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Gümüşhane/Kelkit
Yerel eş adlar: Kelkit kuru fasulyesi
Gümüşhane'nin Kelkit, Şiran ve Köse ilçelerinde yetiştirilen; beyaz tohum rengi ve tohum üzerindeki pembe lekeleriyle tanınan yöresel bir popülasyon ürünüdür. 02.01.2020 tarihinde 479 numarayla coğrafi işaret tescili almıştır.
📚 Türk Patent Cİ Portalı – Kelkit Şeker Fasulyesi (detay/38674, tescil No: 479, 02.01.2020); AA haberi 'Coğrafi işaretli Kelkit şeker fasulyesi' · kaynağa git ↗
Keşan Mahmutköy Kuru Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Edirne/Keşan
Yerel eş adlar: Mahmutköy fasulyesi
Edirne Keşan'ın Mahmutköy köyünde yetiştirilen ince kabuklu horoz tipi kuru fasulyedir; 2024'te mahreç işareti (No: 1591) olarak tescillenmiştir.
📚 Türk Patent Cİ Portalı – Keşan Mahmutköy Kuru Fasulyesi (detay/5964, mahreç işareti No: 1591); Keşan TSO tescil duyurusu · kaynağa git ↗
Manyas Kazak Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Balıkesir/Manyas
Yerel eş adlar: Kazak fasulyesi
Balıkesir Manyas'ta, yöreye yerleşen Don Kazakları'ndan miras kaldığı aktarılan ve nesillerdir yetiştirilen yerel fasulyedir; coğrafi işaret olarak tescillenmiştir.
📚 Anadolu Ajansı haberi 'Manyas Kazak fasulyesi coğrafi işaret olarak tescil edildi' · kaynağa git ↗
Narman Şeker Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Erzurum/Narman
Erzurum'un Narman ilçesinde yetiştirilen şeker tipi yöresel kuru fasulyedir; Türkiye'nin tescilli coğrafi işaretleri arasında yer alır.
📚 Vikipedi 'Coğrafi işaret (Türkiye)' tescilli ürünler listesi · kaynağa git ↗
Posof Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Ardahan/Posof
Ardahan Posof'ta yetiştirilen; beyaz, iri, böbrek şekilli ve parlak taneli yöresel kuru fasulyedir, ortalama 34 dakikada piştiği bildirilir. 23.12.2020'de coğrafi işaret tescili almıştır.
📚 Türk Tarım Dergisi (turktarim.gov.tr) 'Tane tane coğrafi işaretli kuru fasulyeler' · kaynağa git ↗
Tufanbeyli Kuru Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Adana/Tufanbeyli
Toroslar'ın yüksek kesimindeki Tufanbeyli ilçesinde yetiştirilen, coğrafi işaret tescilli yöresel kuru fasulyedir. Türk Patent Coğrafi İşaretler Portalı'nda kayıtlıdır.
📚 Türk Patent Cİ Portalı – Tufanbeyli Kuru Fasulyesi (detay/4063) · kaynağa git ↗
Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Bingöl/Yedisu
Bingöl Yedisu'da üretilen horoz tipi kuru fasulyedir; ince kabuklu, dolgun, beyaz, parlak ve içbükey böbreğimsi taneli olup çabuk pişer ve piştiğinde dağılmaz. 12.02.2021'de menşe adı (No: 670) olarak tescillenmiştir.
📚 Türk Tarım Dergisi (turktarim.gov.tr) 'Tane tane coğrafi işaretli kuru fasulyeler'; Türk Patent Cİ tescil belgesi No: 670 · kaynağa git ↗
🔄 Ekim nöbetinde Baklagiller
Baklagiller (Fabaceae) ekim nöbetinin azot motorudur: kendilerinden sonra gelen ürünün verimini ortalama %20-23 artırırlar ve bu kazanç en çok fakir topraklarda görülür. Ama iki tuzağı vardır. Birincisi: "baklagil ektim, toprağa azot bıraktım" her zaman doğru değildir — taneyi hasat edip sapı da kaldırırsanız toprak çoğu durumda net azot kaybeder; net kazanç için yeşil gübre olarak biçin ya da en azından anız ve kökleri tarlada bırakın. İkincisi: kendi hastalıkları ağırdır — aynı yere baklagil dönmeden önce temiz toprakta 4 yıl bekleyin, tarlanızda daha önce bezelye veya mercimekte kök çürüklüğü (Aphanomyces) görüldüyse bu süre 6-8 yıla çıkar. Ara ürün seçerken en güvenilir kırıcı halka buğday, arpa, mısır gibi tek çenekli tahıllardır; ayçiçeği, marul, lahana gibi geniş yapraklılar beyaz küf zincirini kırmaz. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık veya reçete değildir.
Aynı parsele dönüş: en az 4 yıl. (temkinli tahmin — kaynak yok)
Baklagiller havanın azotunu kök nodüllerindeki bakterilerle toprağa bağlar ve rotasyonun azot motorudur: 462 tarla denemesinden 11.768 verim gözleminin meta-analizinde baklagilli münavebe kendisinden sonra gelen ürünün verimini ortalama %20 artırmıştır (kazanç fakir topraklarda %32'ye çıkar, verimli topraklarda %7'de kalır); 3.663 eşleştirilmiş tarla gözlemini kapsayan ikinci meta-analizde baklagil ön bitki +%23, baklagil olmayan ön bitki +%16 vermiştir. AMA BU KAZANÇ OTOMATİK DEĞİLDİR: tane için hasat edilip sap-saman da tarladan çıkarılırsa bağlanan azotun büyük kısmı üründe tarlayı terk eder. Soyada 637 veri setinin derlemesinde toprak üstü kısmi azot bilançosu veri setlerinin %80'inde NEGATİF çıkmış, ortalama -40 kg N/ha olmuş; kök katkısı sayıldığında bilanço nötre yaklaşmıştır (-4 kg N/ha). Bu sayılar YALNIZ SOYADA ölçülmüştür; bakla, bezelye veya nohut için aynı rakamları kullanmak yanlış olur — yön (tane hasadında bilanço zayıflar) muhtemelen ortaktır, büyüklüğü değil. Toprağa net azot bırakmak istiyorsanız ya çiçeklenmede biçip yeşil gübre olarak toprağa karıştırın ya da en azından anız ve kökleri tarlada bırakın.
🤝 Kardeş bitkiler
✅ İyi komşular: Çilek, Kabak, Mısır, Patlıcan, Salatalık
⚠️ Yan yana ekme: Pancar, Sarımsak, Soğan
Kardeş bitki bilgisi geleneksel bahçecilik gözlemleri ve kardesbitkiler.org uyum verisine dayanır; kesin kural değil, yerleşim önerisidir.
Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.
📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.
🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan
EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.