Çeltik (pirinç)
Oryza sativa · Buğdaygiller · tahıl · Tek yıllık
Yerel adlar: pirinç, çeltik, dane pirinç
ℹ️ Su altında yetişse de buğdaygildir; buğday/mısırdan sonra çeltik familya değişimi sayılmaz. Baş yabancı otu darıcan (Echinochloa spp.) da buğdaygildir — su yönetimi ve rotasyon birlikte planlanmalıdır.
📅 Ekim–dikim–hasat pencereleri
- Ekim: Mayıs · Hasat: Eylül–Ekim — su ister
Pencereler geneldir; kendi ilinin iklimi ve o yılın gidişatı belirleyicidir. Don takibiyle birlikte değerlendir.
🌾 Yerel ve atalık çeşitler (2)
Karacadağ çeltiği 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Diyarbakır
Yerel eş adlar: Karacadağ pirinci
Karacadağ'ın volkanik arazisinde soğuk kaynak sularıyla yetiştirilen yerel bir çeltik popülasyonudur; yüksek su çekme kapasitesi ve lapalaşmama özelliğiyle bilinir. 2018'de coğrafi işaretle korunmaya alınmıştır; üretim Çınar, Çermik, Ergani ve Hazro çevresinde yoğunlaşır.
📚 Türk Patent Cİ tescili 'Karacadağ Pirinci' (2018, Diyarbakır); Mezopotamya Gastro Diyarı 'Karacadağ Pirinci' tanıtımı ve basın haberleri (Milli Gazete) · kaynağa git ↗
Sarıkılçık 🌾 Atalık 🏷 Cİ/Tescilli · Kastamonu/Tosya
Yerel eş adlar: Tosya pirinci, Tosya sarıkılçık pirinci
Tosya'nın Devrez Vadisi'nde kar suyuyla sulanarak yetiştirilen, orta taneli yerel bir çeltik genotipidir; yöredeki üretim geleneği Osmanlı kayıtlarında 16. yüzyıla dek izlenir. Saha denemelerinde Tosya dışındaki ekolojilerde aynı kaliteyi vermediği bildirilmiştir; 2017'de 'Tosya Pirinci' menşe adının ana çeşididir.
📚 Türk Patent Cİ tescili: 'Tosya Pirinci' menşe adı, Tescil No 230 (08.11.2017, Tosya Belediyesi) — tescil belgesinde sarıkılçık yerel çeşidi tanımlanır · kaynağa git ↗
🔄 Ekim nöbetinde Buğdaygiller
Buğdaygiller ekim nöbetinin "kırıcı" halkasıdır. Geniş konukçulu beyaz küf etmeni Sclerotinia sclerotiorum 74 familyada 425 türü hastalandırdığı hâlde buğday ve arpa için hastalık yapıcılığına destek bulunmamıştır (Derbyshire ve ark. 2022); Verticillium solgunluğunda da mısır, buğday, arpa ve sorgum konukçu olmayan münavebe ürünleri arasında sayılır (UC IPM). Bu yüzden domates-patates, lahana, ayçiçeği ya da baklagilden sonra araya bir tahıl yılı koymak toprağı gerçekten dinlendirir. Ama tahılın kendi sınırı vardır: tahılı tahılın üstüne ekmeye devam ederseniz göçerten (take-all) ve kök boğazı çürüklüğü birikir — sürekli buğdayda zarar genellikle üçüncü-dördüncü yılda ağırlaşır. Bir de azot tarafı vardır: sap-saman toprağa karıştığında geçici azot açlığı yapar, ardından azot seven bir ürün gelecekse takviye planlanmalıdır.
Aynı parsele dönüş: en az 2 yıl. (kaynakta açıkça yazıyor)
Bu familya azot BAĞLAMAZ, tersine topraktan çeker; özellikle mısır ve buğday yüksek azot talepli ürünlerdir. Pratikte daha sık gözden kaçan ikinci etki kalıntıdadır: Ohio State Üniversitesi Extension, USDA verisine dayanarak buğday sapının karbon/azot (C:N) oranını 80/1 verir ve ayrışmanın hızlı olduğu eşiğin 20:1 ve altı olduğunu, 80:1'de ayrışmanın çok daha yavaş olacağını belirtir. Sap toprağa karıştırıldığında onu parçalayan mikroorganizmalar topraktaki mevcut azotu kendi bünyelerine bağlar (immobilizasyon) ve geçici azot açlığı oluşur; aynı kaynak bu belirsizlik yüzünden buğday sapı için hiç azot kredisi verilmediğini yazar. Sonuç: tahıl anızının hemen ardından azot seven bir ürün planlıyorsanız azot takviyesi gerekir, ya da anızdan sonra baklagil koyarak açığı kapatın.
Bu bilgi bilgilendirme amaçlıdır, zirai danışmanlık değildir. Ülkendeki ruhsat ve doz sınırları farklı olabilir; ürün etiketine ve yerel mevzuata uy. Hukuki danışmanlık ve tavsiye sunulmamaktadır. Tüm eylemler uygulayıcıların kendi sorumluluğundadır.
📖 Üye olmadan okuyorsun: bu ay 2 künye hakkın kaldı. Sınır her ayın başında yenilenir; ücretsiz hesapla sınır tamamen kalkar.
🌱 Bu bilgiyi kendi bostanında kullan
EkoBostan ücretsiz bir çiftçi defteridir: ekimlerini planla, gözlemini yaz, ekim nöbetini takip et, don uyarısı al. Ansiklopedi bu defterin açık rafıdır — hesabın olunca künyelerin tamamı sınırsız açılır.